De vuile oorlog in Indonesië

Het gaat opeens hard. Tientallen jaren was het overheidsstandpunt dat er tijdens de dekolonisatie-oorlog in Indonesië weliswaar sprake was van geweldsexcessen aan Nederlandse kant, maar dat dat uitzonderingen waren. Die tijd is voorbij. Onlangs promoveerde onderzoeker Remy Limpach aan de universiteit van Bern op een proefschrift waarin hij het in Indonesië toegepaste geweld structureel noemt.

En nu is er Soldaat in Indonesië, 1945-1950 van de Leidse hoogleraar Gert Oostindie die, op grond van egodocumenten van 1362 soldaten, hetzelfde beweert. Oostindie berekent dat het aantal geweldsincidenten in de tienduizenden loopt, en dat kun je niet meer incidenteel noemen.

Politionele acties

Nu kun je je afvragen of dit opzienbarende conclusies zijn die ons zelfbeeld op z'n kop zetten. Wie zich realiseerde dat er daarginds een heuse oorlog aan de gang was, met alles erop en eraan, kan niet verbaasd zijn: excessief geweld komt in elke oorlog voor, aan alle kanten Het probleem was hooguit dat Nederland die strijd lange tijd geen oorlog noemen wilde; wij moesten van 'politionele acties' spreken. Zo had minister Eelco van Kleffens het zijn ambtgenoten in een vergadering in juni 1947 op het hart gebonden - zonder twijfel het meest geslaagde voorbeeld van 'framing' in onze geschiedenis. Dat heeft gewerkt, gezien de opwinding die zich al 45 jaar lang periodiek voordoet in de Nederlandse samenleving als er weer eens een foto van gedode vijanden opduikt.

Preventief neerschieten

Dat neemt niet weg dat de studie van Oostindie en zijn onderzoeksteam bijzonder materiaal heeft opgeleverd. Ze komen 97 gevallen tegen van 'preventief' neerschieten van gevangenen, en 33 executies tijdens verhoren. En dat terwijl ze maar van een fractie van de 220.000 Nederlandse soldaten die in Indië vochten een egodocument beschikbaar hadden.

Het is er bikkelhard aan toegegaan. Gert Oostindie formuleert het zelf zo: 'Het blijkt een echte oorlog te zijn, guerilla en contraguerilla. Een vuile oorlog, die diep ingreep.' Dat staat nu wel vast.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.