BeeldvormersItaliaanse accordeonist

De vrouw met haar accordeon op het balkon ís Italië. Maar wat beeldt zij uit?

Een vrouw staat met een accordeon op haar balkon in Milaan om haar buurtgenoten moed in te spelen.Beeld Alessandro Grassani / HH

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: een allegorie van Italië.

Kom, we doen een spelletje; tijd te over voor wie geen vitaal beroep uitoefent. Ik zeg: de vrouw op deze foto representeert Italië, en dan moet u vertellen wat u ziet. Ik verklap alvast dat er grofweg twee mogelijkheden zijn die zich elk, u raadde het al, aan de tegengestelde kant van het meningenspectrum bevinden en die afhangen van de manier waarop u economisch gezien door het leven gaat.

Het ene kamp ziet in deze vrouw een onverantwoordelijk land dat er de laatste jaren op los leefde, een torenhoge staatsschuld opbouwde en dat, nu het tegenzit, opportunistisch met de pet rondgaat. Het andere kamp ziet een land met extreme pech, gebukt onder een staatsschuld en een genadeloos om zich heen slaande pandemie, dat hulp nodig heeft. Goed, misschien is er ook een groep die echt alleen maar een vrouw met een accordeon op een balkon ziet staan. Ik geef toe: dat is verleidelijk, maar in sommige gevallen en situaties zijn foto’s zoveel meer dan ‘slechts’ een registratie. Dit is zo’n geval. Dit is zo’n situatie. Deze foto is een allegorie.

Wie de afgelopen dagen de steeds hoger oplopende ruzie tussen Nederland en (vooral) Italië probeerde te volgen, onderwijl driftig bijlezend over eurobonds en zich verbazend over de bijna bijbelse ‘lenigheid’ van dat Europese noodfonds, zag ongetwijfeld een paar keer de verwijzing naar De krekel en de mier voorbijkomen. Deze fabel, beroemd geworden in de 17de-eeuwse versie van de Franse dichter Jean de la Fontaine, stamt al uit de 7de eeuw voor Christus. Dat is althans de tijd waarin de Griekse dichter Aesopus (over wiens bestaan men trouwens niet zeker is, maar dat voert nu te ver) de vertelling opschreef; waarschijnlijk is het origineel nog ouder.

In de woorden van De la Fontaine begint het verhaal zo: ‘De krekel sjirpte dag en nacht, zolang het zomer was/ Wijl buurvrouw mier bedrijvig op en neer kroop door ’t gras./ ‘Ik vrolijk je wat op’, zei hij. ‘Kom, luister naar mijn lied.’/ Zij schudde nijdig met haar kop: ‘Een mier die luiert niet.’’ Het vervolg laat zich raden. Als de winter komt, heeft de krekel geen voorraad. Hij klopt aan bij de mier, maar die wijst hem de deur. ‘Wat deed je toen de zon nog straalde/ en ik mijn voorraad binnenhaalde? Toen zong je, en nu ben je arm./ Dus dans nu maar, dan krijg je het warm.’

Er zijn talloze culturele adaptaties van dit verhaal door de eeuwen heen. De morele boodschap wisselt; de een sympathiseert met de krekel, de ander met de mier. Interessant is dat in de beeldende kunst beide dieren dikwijls als mensenvrouwen worden afgebeeld en dat de krekel vaak een muziekinstrument bij zich heeft. Een gravure van Gustave Doré uit 1668 toont een arme vrouw in versleten kleren, een gitaar in de hand, vergeefs aankloppend bij een andere vrouw, die ongenaakbaar in de deuropening staat. Aan haar rok hangt een schaar, omdat ze altijd nuttig bezig is. Als je goed luistert, hoor je haar zeggen: ‘Had je maar een buffer op moeten bouwen, juffie.’

Afijn, het moge duidelijk zijn. Toen de Italiaanse fotograaf Alessandro Grassani bovenstaande foto nam, van een balkon in locked-down Milaan waar wat troosttonen vanaf kwamen, dacht hij waarschijnlijk niet aan de fabel van de krekel en de mier. Toch is dat in het licht van de recente Europese ontwikkelingen naar mijn idee het enige waarover zijn afbeelding gaat. De Italiaanse accordeonist die buurtgenoten moed inspeelt, is de krekel: een paar weken geleden nog een ontroerende levensgenieter, zelfs als het tegenzit, nu een onbezonnen bon vivant.

Zelfs de subtiele, 21ste-eeuwse moraal ontbreekt niet op de foto. Want welke kant je ook kiest, of je nu vindt dat landen (of kunstenaars, schrijvers, muzikanten) ook in tijden van crisis hun eigen broek moeten kunnen ophouden of dat je heilig gelooft in solidariteit en samenwerking – c’est le ton qui fait la musique.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden