De vrouw die de honden eten gaf

Hemmerechts schreef geen apologie van een onmens, maar een goede roman

Een apologie? Een roman ter verdediging van Michelle Martin? Nonsens. De vrouw die de honden eten gaf, waarmee Kristien Hemmerechts nog voor de verschijningsdatum heel België op z'n kop zet, is een karakterschets. Wat we te zien krijgen, is het portret van een apathische slappeling.

Hemmerechts probeerde zich de gedachtenwereld van Michelle Martin voor te stellen. Wat dreef de ex van Dutroux? Hoe kon het zover komen met de voormalig lerares? Haar belangstelling voor Martin formuleerde ze als volgt: 'Als zij een mens is, in staat tot menselijkheid, tot empathie, tot medeleven, dan is haar grootste straf te leven met het besef van wat zij heeft gedaan.'

Paul Marchal, vader van slachtoffer An, liet weten niet gelukkig te zijn met het epistel van Hemmerechts. Waarom verdiepte deze schrijfster zich in de daders en niet in de slachtoffers, vroeg hij zich af.

Vanuit artistiek oogpunt gezien is het antwoord op die vraag eenvoudig. Het perspectief van Martin is onbegrijpelijker, schokkender en voor een literaire bewerking dus interessanter dan dat van het slachtoffer. Bovendien is verbeelding als siliconenkit; het werkt de kieren weg die door de feiten niet gedicht kunnen worden. Het kan ons verder brengen in onze pogingen het onbegrijpelijke te doorgronden.

Hemmerechts beschrijft de gebeurtenissen uit het leven van Odette, zoals haar personage heet. Het moet het moment zijn vlak voor haar vrijlating. In terugblikken komen we te weten hoe zij haar lot tot dan toe heeft ondergaan: lijdzaam, soms vol zelfbeklag. Als de schuldvraag ter sprake komt, blijft Odette hardnekkig ontkennen. Zij beschouwt zichzelf als slachtoffer van M., de man met wie ze getrouwd was en van wie ze drie kinderen heeft. Hij is degene geweest die haar als slaaf gebruikte, die haar mishandelde en voor wie zij de gekste klusjes moest klaren.

Als M. in voorarrest zit, geeft hij Odette de opdracht om niet alleen de honden te verzorgen, maar ook de meisjes die opgesloten zitten. Ze voert het bevel gedeeltelijk uit. De honden krijgen eten, de kinderen laat ze verkommeren. In retrospectief geen woord van berouw, noch enig verantwoordelijkheidsbesef. Aan haar zoon legt ze uit waarom: 'Je moeder, die altijd haar verantwoordelijkheid heeft genomen. En die er niet de verantwoordelijkheid voor de slachtoffers kan bijnemen, precies zoals ik er destijds de zorg voor de kinderen in de kelder niet kon bijnemen.'

De slachtofferrol past haar. Als klein meisje werd Odette gemanipuleerd door haar moeder. Het is haast logisch, impliceert Hemmerechts, dat ze zich later laat begoochelen door haar echtgenoot.

Iets vergelijkbaars gaat op voor M. Hemmerechts tekende hem als kind van kille ouders, oud-kolonialen. Door de ogen van Odette zien we M. in de rol van gevoelsarme bruut die geen controle heeft over zijn driften: 'Denk je dat ik voor mijn plezier vrouwen verkracht?' Dergelijke passages laten zien dat M. en Odette aan elkaar gewaagd zijn in hun gebrek aan schuldbesef. Schuld zoeken ze bij anderen, niet bij zichzelf, wat een menselijke neiging is. In het portret van Odette kunnen we een deel van onszelf zien. Maar alleen wie durft.

Rest nog één vraag: is de roman goed? Jawel. Hemmerechts heeft materiaal gekozen dat uitstekend bij haar past. Zij is de auteur die alles een groezelige laag kan geven in stijl en enscenering. Seks, kinderspeelgoed, de Belgische aarde, noem het en Hemmerechts weet er een morsig tintje aan te geven. Niet mooi, maar precies wat dit verhaal nodig heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden