De vrije wereld

Vernederde bannelingen

Hans Bouman

David Bezmozgis bewijst zijn kwaliteiten met De vrije wereld, een roman over een Joodse familie die in de nadagen van Brezjnev uit de Sovjet-republiek Estland emigreert.

Zeven jaar geleden debuteerde David Bezmozgis met het verrassende Natasha and Other Stories (Natasja). In zeven onderling sterk verbonden verhalen vertelde hij de geschiedenis van een Joodse immigrantenfamilie uit de Sovjet-Unie, die een nieuw bestaan probeerde op te bouwen in Canada.

De bundel werd zeer lovend ontvangen en bezorgde Bezmozgis - in 1973 geboren in Riga, in 1980 met zijn familie naar Toronto geëmigreerd en tegenwoordig woonachtig in Brooklyn - vorig jaar nog een plaats op de '20 under 40'-lijst van The New Yorker. Daarin zette het tijdschrift de beste jonge auteurs van dit moment op een rij, in de kennelijke verwachting dat de roman waaraan Bezmozgis al jaren werkte de belofte van zijn debuut zou inlossen.

Inmiddels is die roman, The Free World (De vrije wereld), eindelijk verschenen en kunnen we constateren dat het vertrouwen van The New Yorker op zijn plaats is geweest. The Free World is in alle opzichten een nieuwe stap in de ontwikkeling van een schrijverschap dat het stadium van 'veelbelovend' inmiddels voorbij is. Het is de bevestiging van een aanzienlijk talent, nu aangevuld met ambitie, de lef risico's te nemen en het vermogen bevrijdende ironie en bitterzoete Joodse humor in zijn relaas te integreren.

The Free World vertelt het autobiografisch geïnspireerde verhaal van de Joodse familie Krasnansky, die vanuit Riga in de Sovjet-republiek Estland naar de 'vrije wereld' emigreert. De familie bestaat uit drie generaties: het bejaarde echtpaar Samuil en Emma, hun relatief jonge zoons, de twintigers Karl en Alec, en beider vrouwen en kinderen. Het is de zomer van 1978 en Sovjet-leider Brezjnev heeft besloten dat Joden het land desgewenst mogen verlaten.

De beslissing van de Krasnansky's om te emigreren is overigens niet geheel unaniem genomen. Samuil heeft gemengde gevoelens. Al sinds zijn vader in de nasleep van de Russische Revolutie door het Witte leger werd vermoord, is hij een aanhanger van de bolsjewistische zaak. Hij is een veteraan uit de Tweede Wereldoorlog en ondanks alles een gelovige in de communistische heilsleer gebleven.

Het enthousiasme om de Sovjet-Unie te verlaten ligt bij de andere familieleden: bij Karl, de slimme regelaar, wiens zaakjes niet altijd het daglicht kunnen verdragen; bij Alec, de ambitieloze, soms bijna clowneske vrouwenversierder die vooral uit is op een gemakkelijk leven. En bij hun echtgenotes.

Zoals zovelen die hun vaderland ontvluchten, dromen de Krasnansky's van een nieuw bestaan in de Verenigde Staten. Maar het verkrijgen van een visum is niet eenvoudig. En zo belandt de familie na een lange reis door Oost-Europa uiteindelijk in Rome, in afwachting van een stroperige immigratieprocedure die zich maandenlang voortsleept.

De gebeurtenissen in The Free World worden vanuit drie verschillende perspectieven verteld: Samuil, Alec en diens vrouw Polina. Hun verhalen hebben elk een geheel eigen karakter en alleen al de overtuigingskracht waarmee Bezmozgis deze drie figuren neerzet toont zijn literaire kwaliteiten. Gevangen in het snikhete Rome, onzeker over hun nieuwe vaderland (het zal uiteindelijk Canada worden), gaan de gedachten van de Krasnansky's terug naar de wereld die ze hebben achtergelaten.

Via levendige flashbacks geeft Bezmozgis zijn personages een verleden, een identiteit. Alec mijmert vooral over de vrouwen die hij heeft versierd. Polina vraagt zich af of ze wel de juiste beslissing heeft genomen hem te trouwen. Ze heeft, alle toekomstverwachtingen ten spijt, heimwee naar haar familieleden en de warme sociale omgeving van Riga, waarmee het van botheden en vernederingen vergeven ballingenbestaan in Rome zo'n scherp contrast vormt.

Het boeiendst zijn de romandelen die het verhaal van Samuil

vertellen. Hij is een indrukwekkende, eigenzinnige figuur. Het type dat weigert een aangedikt verhaal over Sovjet-onderdrukking te vertellen om de westerse autoriteiten mild te stemmen, en dat zich als niet-religieuze Jood en principieel toekomstgerichte communist ergert als zijn kleinkinderen Hebreeuwse les krijgen en traditionele kleding dragen.

Ondertussen maakt de rest van de familie zich zorgen om zijn zwakke gezondheid. Uit liefde? Tuurlijk, maar toch ook omdat Canada geen invaliden het land binnenlaat en sukkelende Samuil misschien alles in het honderd laat lopen.

Drama genoeg in The Free World, maar meestal geserveerd op een verend bedje van ironie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden