De Vries schept klassieke elektronische toverwereld

In zijn nieuwe stuk Schizzo trippelt componist Klaas de Vries op elfenvoetjes door het Concertgebouw en neemt hij het Radio Filharmonisch Orkest knap op in een elektronische toverwereld.

Klaas de Vries Beeld Theo Krijgsman

Hollandser dan Klaas de Vries kun je een componistennaam niet krijgen. De Vries, geboren in 1944, is van een lichting die de wind altijd mee heeft gehad. Met een mild subsidiestelsel drukte de samenleving uit dat ze ertoe deden, artiesten die de tijdgeest probeerden te vangen in klank. Maar nu, aan het begin van de oude dag, merken De Vries en generatiegenoten hoe de waardering voor hun kunst is gedaald tot bijna nul.

Zo bezien waren ze een wonder, de elfenvoetjes waarmee De Vries de NTR Zaterdagmatinee binnen trippelde. De 71-jarige had zich in het hoofd gehaald Mendelssohntje te spelen. De componist was uit op de lichtvoetige toversfeer die Mendelssohn vatte in stukken als het Scherzo uit A Midsummer Night's Dream.

De Vries noemde zijn nieuwe stuk echter geen Scherzo (grap, scherts), maar Schizzo. Italianen beschrijven met dat woord een spetterende waterstraal. Vanaf het begin sproeide het Radio Filharmonisch Orkest dan ook druppels uit over het Amsterdamse Concertgebouw. Met korte, snelle nootjes nam de piccolo het voortouw.

Aanvankelijk leek het te blijven bij een glinsterend pantser: fascinerend aan de buitenkant, maar uiteindelijk ondoordringbaar. Gaandeweg vielen er evenwel gaten in het schild. Een trombone die amok maakte, leverde een vleugje theatraliteit. Grappig waren neerwaarts gulpende strijkers-tonen. Cello en hoorn vonden elkaar in een stroopsmerende melodie.

Zacht kreunen

De ontroering sloeg toe toen elektronica in het spel kwam. Twintig instrumenten uit het Radio Filharmonisch Orkest werden live opgenomen en vervormd teruggegeven aan de zaal. Van het ene op het andere moment zat je in een wonderwereld. Wie speelde wat? Waar kwam dat zachte kreunen vandaan?

Als zilversmeden versmolten De Vries en zijn man achter de knoppen, René Uijlenhoet, de elektronische wereld met die van het orkest. Op hun beurt reageerden dirigent Otto Tausk en de musici op het geluid dat uit de speakers kwam. Hoogtepunt: een zachte fagottoon die mysterieus oprees uit digitaal gefluister.

Na 17 minuten was het sproeien afgezwakt tot gedruppel met een filosofisch tintje. Tijd om te bedenken dat er gelukkig nog types bestaan die tegen de tijdgeest in blijven componeren. Gewoon, omdat het moet.

Klaas de Vries: Schizzo. Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Otto Tausk. 31/10, Concertgebouw, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.