Achtergrond Overlijden Philip Roth

De vriendschap van Michaël Zeeman met de overleden schrijver Philip Roth

Alle lezers kennen Philip Roth, maar niemand kende de Amerikaanse auteur persoonlijk, uitgezonderd een paar exen en enkele redacteuren en uitgevers. Toch kon in Nederland één man jarenlang zeggen dat hij Roth maar weer even had gebeld: Michaël Zeeman (1958-2009), literatuurcriticus, Volkskrant-redacteur en -correspondent, tv-presentator en pontificale voorzitter van literaire debatavonden.

Schrijver Philip Roth Beeld EPA

Zeeman was groot fan van Roth. ‘Wie over honderd, tweehonderd jaar wil achterhalen wat de toon, de sfeer is geweest van het Amerika van de tweede helft van de twintigste eeuw, kan om te beginnen vermoedelijk niets verstandigers doen dan de boeken van Philip Roth lezen. Allemaal’, schreef hij in 2000. Vier jaar later jubelde hij over The Plot Against America. In deze what if-roman wint niet Roosevelt in 1940 de Amerikaanse verkiezingen, maar zijn rivaal, de vliegenier Charles Lindbergh. Het land van de hoop verandert daardoor in een openlijk antisemitisch land. Wat als het isolationisme had gezegevierd over het interventionisme? Zeeman: ‘Door te vertellen wat er niet is gebeurd, zien we duidelijker wat er wel is gebeurd.’

Hoe het precies zat, wisten we niet. Maar Zeeman had contact met Roth en diens toenmalige Bezige Bij-uitgever Robbert Ammerlaan fungeerde als tussenpersoon. ‘Roth legt mij zijn manuscripten voor. Dat doet hij alleen bij een paar heel goede vrienden. Wat vind jij ervan Michael, vraagt hij, denk je dat het zo kan?’ Aldus Zeeman zelf, met een bulderende lach, waar het verhaal niet waarschijnlijker door werd.

Ze kenden elkaar wél. Dat wisten we heel zeker, toen Zeeman in 2000 ineens naar besneeuwd Connecticut vloog om Roth voor de VPRO-tv te interviewen, anderhalf uur lang, over jodendom, schrijverschap en seksualiteit. Vooraf: ‘We mogen zijn houten hut filmen, waar hij staande achter een lessenaar zijn boeken schrijft.’ Achteraf: ‘Na de filmopnames zei Philip: Wat doe jij vanavond? Ik vlieg naar huis, zei ik. Dat gaat niet door, antwoordde hij beslist. Zeg die vlucht maar af, jongen. Jij blijft hier slapen. Wij zijn nog lang niet uitgepraat.’

Er is een nieuwe roman in aantocht, fluisterde Zeeman in 2005. ‘Everyman, zijn versie van Elckerlyc. Ik heb vannacht de proeven gelezen, en er nog een paar foutjes uitgehaald. Daar was hij me dankbaar voor. Het is trouwens weer meesterlijk.’

Iedereen die sceptisch bleef over Zeemans warme vriendschap met Roth moest uiteindelijk het hoofd buigen. Roth zelf reageerde prompt, nadat op 27 juli 2009 bekend werd dat Michaël Zeeman op 50-jarige leeftijd was overleden aan de gevolgen van een hersentumor. Roth stuurde deze tekst: ‘What began in our sharing an intellectual adventure concluded with a sense of strong friendship between us, largely inspired by Michael’s quick wit, his expansive nature, his emotional acuity, his vast cultivation, and his staggering storyteller’s charm. I count myself lucky to have known him, and I am deeply saddened that this indefatigable giant is gone.’

Roth was blij dat hij Michaël Zeeman had mogen kennen. Zijn goede vriend.

'Hoe dicht bij de dood kan je komen?'

In 2006 sprak Michaël Zeeman in een exclusief gesprek met Philip Roth, ergens in de bossen van Connecticut, naar aanleiding van zijn 27ste roman EverymanLees het interview hier terug.

Postuum Philip Roth

Met Philip Roth (1933 - 2018) gaat een van de grootste schrijvers uit de Amerikaanse geschiedenis verloren.

Vanavond zendt NPO 2 extra een interview van anderhalf uur met schrijver Philip Roth uit, opgenomen in 2000.

Michaël Zeeman interviewt de Amerikaanse schrijver Philip Roth, die (anno 2000) de laatste tien jaar in afzondering leeft in zijn huis in New England. Roth werd vooral bekend door romans die lezen als een kroniek van een bepaald joods milieu in de VS in de 20e eeuw en waarin fictie en realiteit nauw verweven zijn. Zeeman praat met Roth met name over zijn laatste boeken waarin belangrijke 20e eeuwse historische gebeurtenissen in de VS, zoals de Tweede Wereldoorlog, de McCarthy-tijd en de Koude Oorlog, de Vietnamoorlog en de Lewinski-affaire, in romanvorm zijn verwerkt.

Woensdag 23 mei om 22:37 uur op NPO 2 extra (Ziggo: kanaal 222 -KPN/ XS4all/Telfort: kanaal 88)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.