De vluchtelingendocumentaire van Ai Weiwei biedt buiten de esthetiek niets nieuws

Documentaire - Human Flow

Human Flow laat indrukwekkende beelden zien, maar heeft niet meer diepgang dan een nieuwsbericht.

Een migrerende tijger is per ongeluk vanuit Egypte in Gaza beland. Nu cirkelt hij daar rusteloos rond, gevangen in een kooi. In Human Flow is te zien hoe enkele landen samenwerken om dit dier een beter leven geven. 'Een prachtig schepsel als dit verdient betere omstandigheden', zegt een van de betrokkenen bij de operatie.

Het is meteen duidelijk wat kunstenaar en documentairemaker Ai Weiwei wil zeggen: waarom kunnen we dit soort gezamenlijke oplossingen niet vinden als het om mensen gaat? In Human Flow wil hij de wereldwijde vluchtelingencrisis in beeld te vatten. Elke dag slaan er 34 duizend mensen op de vlucht, vermeldt een tekst in beeld, en in 140 minuten probeert Ai die statistiek te vangen. Hij liet 25 camerateams filmen in landen als Turkije, Mexico, Bangladesh. De omgeving is steeds anders, het beeld hetzelfde: een niet in te dammen stroom mensen loopt tegen grenzen van stenen en prikkeldraad aan.

Human Flow

Documentaire
Regie: Ai Weiwei
140 min., in 18 zalen

Ai is een van de invloedrijkste kunstenaars ter wereld en probeert met zijn werk vaak aandacht te vragen voor het vluchtelingenprobleem. Als hij daar een documentaire over besluit te maken, verwacht je iets wat je niet eerder zag, zoals in Fuocoammare (Gianfranco Rosi) of Those Who Feel the Fire Burning (Morgan Knibbe). Ai maakt indruk met beelden van een berg reddingsvesten of schitterende droneshots boven vluchtelingenkampen die de duizelingwekkende schaal van het probleem illustreren. Hij benadrukt de onvermijdelijkheid van migratie: je kunt het wel proberen in te dammen, maar dat stopt de aanwas niet.

Niet dat hij geen oog heeft voor de menselijke maat. Nu en dan stapt Ai uit die onaflatende stroom om in te zoomen op een individu. Een man die geƫmotioneerd vertelt hoe hij veel van zijn familieleden is verloren bij de oversteek over zee, of een vrouw die in een vluchtelingenkamp letterlijk kotst van ellende. Maar het zijn vluchtige ontmoetingen. Ai, die zo nu en dan volstrekt overbodig in beeld komt, trekt weer door.

Je moet natuurlijk een hart van steen hebben om niet geraakt te worden door Human Flow. Maar meer diepgang dan de dagelijkse nieuwsberichten heeft de documentaire niet. Voor de belangstellende nieuwsconsument met gevoel voor compassie biedt Human Flow buiten de esthetiek dus niets nieuws. Doordat de film vooral de omvang van het probleem benadrukt en doordat het een 140 minuten durende opeenstapeling is van menselijke miserie, bereikt Ai het omgekeerde van wat hij wil: al die uitzichtloosheid stompt de kijker op den duur juist af.

Meer over