DE VERLEIDING VOORBIJ door Wim de Jong

De Nederlandse en Britse modefotografie schijnt op dit moment toonaangevend te zijn, grensverleggend en provocerend als ze is. Typerend voor de Nederlandse stroming is het thema bevrijding en 'de nieuwe invulling van schoonheid, van mannelijkheid en vrouwelijkheid'....

WIM DE JONG

VERTROUW nooit volledig op een Amerikaans boek dat, nogal royaal, Fashion Photography of the Nineties heet, terwijl bij verschijning ervan (1996, Scalo) nog vier hele jaren in een decennium passen. Allicht dat een bezoek aan Rauw op het lijf, een kortgeleden geopend overzicht van hedendaagse Nederlandse modefotografie in het Nederlands Foto Instituut (NFI), dan gauw het misverstand wekt dat het daar opgehangen werk de aansluiting bij de wereldtop pontificaal heeft gemist. Dat we in Nederland zijn blijven steken in de gloss van bijvoorbeeld het blad Rails, waar de voorhoede van de internationale postmoderne beeldcultuur allang is overgestapt op de grungy grootsteedse, pseudo-documentaire stijl van onder anderen Corinne Day en Jürgen Teller.

Die veronderstelling blijkt dus niet kloppen. In de NFI-brochure die de expositie introduceert, wordt zonder ook maar een slag om de arm uitgelegd hoe het namelijk wél zit: 'wij' lopen, samen met de Britten, tegenwoordig juist voorop in de de modefotografie. De junkie look, de expliciete verwijzingen naar taboeloze maar verveelde seks, de close-ups van behaarde oksels, lullen en kutten, de tattoo's, de littekens, de piercings, de met troep en sigarettenpeuken bezaaide sets, de blauwgeslagen ogen: het was kennelijk allemaal maar voor eventjes.

De tijdgeest heeft de in Fashion Photography of the Nineties gepresenteerde fotografen in twee jaar tijd weer ruimschoots op achterstand gezet. Nan Goldin en Nobuyoshi Araki hebben als belangrijkste inspiratiebronnen voor de modefotografie afgedaan, en het is nu dus aan de Britten en de Nederlanders om de vernieuwing van het genre gestalte te geven. Vaste lezers van Blvd. en Dutch horen inmiddels te weten welke koers daarbij is ingeslagen.

In Rauw op het lijf, samengesteld door modejournaliste Pauline Terreehorst, exposeren veertien fotografen, van wie een belangrijk deel pas in de loop van de jaren negentig zijn eerste podium vond in bovengenoemde trend-tijdschriften. Van hen geldt het duo Inez van Lamsweerde/Vinoodh Matadin, met campagnes voor onder meer Vivienne Westwood en Yohji Yamamoto, als het succesvolst. Daarnaast telt de groep ook een aantal 'oudgedienden' als Marcel van der Vlugt, Maarten Schets en Carli Hermès, die allen al op een wat ruimere internationale ervaring kunnen bogen.

Wat ze volgens Terreehorst met elkaar gemeen hebben, is dat ze zich binnen de (Nederlandse) modefotografie nadrukkelijk toeleggen op het aftasten en verleggen van grenzen, waarbij de essentie van modefotografie, het zo verleidelijk mogelijk tonen van kleding om die te kunnen verkopen, geen doel meer op zichzelf is maar hooguit een element in de persoonlijke verbeelding van de fotograaf.

De geshowde schoenen, hempjes, broeken of jurken zijn er op zulke postmoderne modefoto's (áls ze er al op te zien zijn) slechts om een 'gemoedstoestand', om 'dromen, verlangens en angsten' van de hedendaagse jongeren te onderstrepen. De modefoto suggereert niet meer zoals vroeger een uitzicht op een leven vol avontuur en exotiek, maar wil juist een afspiegeling zijn van de echte wereld waarin we nu leven. Twintigers 'reizen' door zulke foto's zoals eerdere generaties naar India of naar hippie-oorden reisden, schrijft Terreehorst in de catalogus van de tentoonstelling. 'De reis die men (nu) nog het meest maakt, is een verbeelde reis: door een stedelijk universum dat gevuld is met artificiële beelden en geluiden. Dat de jaren negentig ook de jaren zijn van de computer en het Internet versterkt deze tendens alleen maar.'

Die fysieke onthechting is met wat goede wil en veel fantasie in de meeste foto's in het NFI wel naspeurbaar, net als het meer of minder wanhopige levensgevoel waarop Terreehorst in haar tekst doelt. Er is veel kwetsbare, androgyne, blote huid. Er zijn roodomrande ogen, gebitten met flinke gaten erin, er is kille, gestileerde porno, er zijn broodmagere kindmeisjes, pukkels, 'verkeerde' Hema-onderbroeken en bovenal veel blikken van vermoeidheid en wezenloosheid. Tegelijk, zo constateert Terreehorst, en daarin zit 'm dan die Hollandse vernieuwingsdrang, tonen de foto's echter ook 'bevrijding', een 'nieuwe invulling van schoonheid, van mannelijkheid en vrouwelijkheid'.

Het is waar. De modellen van iemand als Marcel van der Vlugt herinneren uiterlijk in niets meer aan beroemde collega's als Cindy Crawford en Naomi Campbell; hun ongenaakbaarheid is met de make-up en de lippenstift afgelegd. Ook de ironische post-glamour van gepaintbrushte femmes fatales waarmee Van Lamsweerde en Matadin aan het begin van hun carrière schoolmaakten, is in hun recente fotografie verdwenen. 'In tegenstelling tot vroeger, toen ons werk vooral een maatschappij- en modekritische lading moest hebben, is nu voor ons schoonheid het eerste uitgangspunt', vertellen ze in een interview in de catalogus. 'Er is veel meer behoefte en aandacht voor kleine, subtiele persoonlijke momenten waarbij een bepaald escapisme een rol speelt. Aan fantasie, dromen en een positieve verwachting van een wereld na de Apocalyps wordt nu belang gehecht.'

Die visie wordt in Rauw op het lijf verbeeld met een fotoserie van een etherisch, sproeterig bloemenmeisje dat met verwachtingsvol opgeheven armen uit een grote kijkdoos stapt, of dat op een andere foto met sprookjesachtige blik op een bordkartonnen huisje afstapt, waarvan de schoorsteen wolkjes van make up-watten uitpuft. De meeste deelnemers aan de expositie zijn nauwelijks uitgesprokener in het verbeelden van dergelijke larmoyante 'gemoedstoestanden'. Matthias Vriens maakte een reeks van een zich uitkledend, mannelijk fotomodel. Viktor & Rolf portretteren een dood meisje dat zich met hun nieuwe parfum heeft bevlekt, Joke Robaard fotografeerde een aantal vallende, gevloerde, ijsberende en neuspeuterende jongens die blootsvoets of op teenslippers hun weg zoeken over een betonnen vloer.

Inderdaad, het is allemaal bepaald anders en bepaald creatiever dan de vaste abonnees van de Wehkamp-gids en de Elégance aan modefotografie gewend zijn, maar het blijft moeilijk voor te stellen dat dit nu de 'maatschappij- en modekritische' fotografie is die de bazen van de grote modemerken in Londen, Italië, Frankrijk en Amerika met stomheid zal doen slaan. Waarschijnlijker is dat we op mode-en fotografiegebied in Nederland zo weinig te verliezen hebben dat we ons veel van het soort gekkigheid kunnen veroorloven dat door deze of gene per ongeluk wel eens voor een heuse visie wordt versleten.

Of, zoals stylist John Kattenberg de Hollandse wave in de catalogus van Rauw op het lijf verduidelijkt: 'Toen ik in Dutch een make-up had gedaan van een meisje met schilfers op haar gezicht, kreeg ik meteen een opdracht van Comme des Garçons om aan de show van Junya Watanabe mee te werken. Ik weet niet waarom ik die make-up deed. Ik zag dat bakje, ik vond het prachtig spul, ik heb die kop met lijm ingesmeerd en ik heb het erop gespoten. Ik heb nooit zo veel over de dingen nagedacht. Maar toen ik er een antwoord op moest geven, zei ik: dit is mijn visie op de luchtvervuiling, zo komen we eruit te zien over vijf jaar.'

Rauw op het lijf. Nederlands Foto Instituut. Witte de Withstraat 63 Rotterdam. Tot 9 augustus.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden