De verdovers

Observeren achter het glas van de OK

Het VU-ziekenhuis inspireert Anna Enquist tot extravagant drama, waarin elk personage met te verdoven pijn wordt opgezadeld.

In 2010 werd Anna Enquist gevraagd of ze deel wilde nemen aan een project van het VU medisch centrum, getiteld 'Schrijver op de afdeling'. Enquist zou mogen meelopen op een van de afdelingen in het ziekenhuis en daarna een boek schrijven naar aanleiding van haar ervaringen. Mooi plan. In het nawoord van De verdovers, haar nieuwe roman, vertelt Enquist dat ze 'zonder aarzelen' koos voor de anesthesiologie. Enquist, psychoanalytica van origine, schrijft: 'Als het gevoel werkelijk beleefd mag worden komt het tot rust en verdwijnen de symptomen. De anesthesist beschermt zijn patiënt juist tegen het voelen en acht zijn werk geslaagd als de patiënt totaal geen weet heeft van de pijn die hem tijdens de ingreep wordt aangedaan.'

Niet moeilijk om met Enquist gefascineerd te zijn door de tegenstelling tussen verdoven en doorvoelen, uitersten op dezelfde schaal van emotionele kwetsuur. Nieuwsgierig naar de uitkomst begin je te lezen. Pijn of pillen, wat zal het worden?

Centrale figuren in De verdovers zijn psychotherapeut Drik de Jong, en zijn zuster Suzan, anesthesist van beroep. Broer en zus groeiden op bij hun vader en diens tweelingzuster nadat hun moeder tijdens een vakantie van de rotsen viel. Suzan was een half jaar oud. Met vader De Jong kwam het niet meer goed. Hij vluchtte in zijn werk, liet de opvoeding van de kinderen aan zijn zus over.

Dan het moment dat de ruimschoots volwassen Drik zijn echtgenote verliest. Het echtpaar is kinderloos gebleven, maar troost zich met de gedachte dat zij een goeie oom en tante zijn voor nicht Roos, de 19-jarige dochter van Suzan en Peter. Die laatste is eveneens een psychotherapeut en stelt Drik voor om, na een periode van rouw, de draad weer op te pakken en te beginnen met de begeleiding van een student psychiatrie. Allard heet hij. En Allard is van meet af aan een rare knakker, een aansteller. Vroeger in de steek gelaten door z'n vader, vraagt hij tegenwoordig bovenmatig veel aandacht. Niet alleen van Drik, maar vooral van Suzan en haar dochter.

In Allard vinden we de verbindende schakel tussen de psychiatrie en de anesthesie; halverwege zijn leertherapie bij Drik stapt Allard over naar de anesthesie. Want tot doorvoeling van zijn trauma is hij niet in staat. Verdoving brengt hem eerst tijdelijk, maar daarna voorgoed tot bedaren. Gestrekt wordt hij aangetroffen.

Met verschillende dwarsverbanden - soms dus in de gedaante van een personage - doortimmerde Enquist deze roman. Dat leidde tot een coherent en haast symmetrisch bouwsel, een gave compositie zoals de schrijfster eerder al liet zien.

Ook in een ander opzicht is De verdovers een typisch Enquistboek te noemen: het extravagante drama. Compositorisch zijn het misschien noodzakelijke bouwstenen om ieder personage met een te verdoven pijn op te zadelen - hoewel? Dat moeder niet viel maar, van de rotsen werd geduwd? Was dat nou echt nodig? - maar de geloofwaardigheid komt er een enkele keer mee in het geding. Dramatisch minimalisme vinden we daarentegen wel in Enquists klinische beschrijvingen van diverse operaties, van voorbereidingen, van noodsituaties, van prikken, van verplaatsingen naar de OK en de Verkoever, van geïrriteerde chirurgen, bezorgde anesthesisten en geïntimideerde assistenten. Poëzie schuilt in onbegrijpelijke taal waarin woorden weerklinken als 'femurpen' en 'heparine' en waarin 'perfusieploegen slangen oprollen.' Daarin zie je terug hoe Enquist met haar notebook achter het glas van de OK moet hebben gestaan. Observerend, bewonderend, nieuwsgierig en gefascineerd door die vreemde wereld, bevolkt door mensen die werken aan leven, soms de dood op de koop toe moeten nemen. Op zulke momenten is De verdovers betoverend. Weg uit de eigen vertrouwde psychotherapeutische omgeving van verdrongen emoties en wensen, moe

t Enquist het redden met haar schrijfkunst alleen. Dan is ze op haar best.

Het VU-project is geslaagd, De verdovers een overwegend fijne roman. Zou Enquist zich niet ook eens willen verdiepen in de mores van het loodgieterwezen, de HR of de witgoedhandel?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.