De uitzinnigste, onvoorspelbaarste, akeligste en ook grappigste film van Darren Aronofsky: Mother!

'Pak je Bijbel erbij, dan kun je uitzoeken waar de film begint'

Een standaardthriller in een spookhuis, zo begint Mother! van regisseur Darren Aronofsky ( 48 ). Pas als er iemand aanbelt, gaan alle remmen los: bloed, kannibalisme, massahysterie. Wat we ervan moeten denken? Aronofsky: 'Pak je bijbel erbij.'

Javier Bardem en Jennifer Lawrence in Mother!. Foto Paramount Pictures

Er waren wat mensen die boe riepen, na afloop van de eerste vertoning van Mother!. En nee, dat vond regisseur Darren Aronofsky (48) niet verontrustend. 'Kijk, er zijn vele manieren waarop mensen zich kunnen vermaken. Vraag die boeroepers eens: zat je ín de film, vond je 'm op enig moment saai? Ik denk het antwoord vrij zeker te kunnen voorspellen. Er komt ook smaak bij kijken: hoe ver kun je iets doorvoeren voordat sommigen afhaken? Mother! is een sterke cocktail, niet iedereen wil zo'n ervaring. Dat is prima. Daarom zeg ik nog maar eens: dit is een achtbaanrit, stap alleen in als je écht bereid bent een paar keer over de kop te gaan.'

De trailer van Mother! werd vorige maand al vrijgegeven. We zien een ijdele schrijver (Javier Bardem) en z'n knappe jonge vriendin (Jennifer Lawrence), die een oud en afgelegen landhuis betrekken en beginnen op te knappen. 'We maken er een paradijs van', zegt hij. 'Jij vult elke kamer met liefde.' Vervolgens wordt de twee minuten lange trailer omineus. Waarom bloedt het vloerkleed? Waarom laat hij zomaar sinistere vreemdelingen overnachten? Waarom bloedt de kelder? Waarom komen er nog meer mensen binnen? Waarom bloedt de lamp? Waarom staan er 's nachts allemaal mensen in de tuin? Waarom verkoolt het huis? 'Ga mijn huis uit!', gilt zij - goed punt.

Dat uitroepteken achter Mother! staat er niet voor niks

Het is voor wie ooit een bovennatuurlijke thriller zag geen schokkende trailer. Seeing is believing als uitsmijter - zo'n sleetse term die onder legio films is geplakt. Maar Mother!, zo werd vorige week duidelijk bij de première in Venetië, is meer. Dat uitroepteken staat er niet voor niks.

Aronofsky - baardje, gemillimeterde schedel - praat met de rem erop tijdens de persconferentie van zijn film. 'Het hele idee van Mother! is dat het publiek niet weet welke kant het opgaat.' O ja, hij nodigt de zaal van harte uit te gissen naar de allegorische opzet, die tas vol bijbelse verwijzingen, of de metaforen over de relatie tussen muze en kunstenaar, over fancultuur, de agressie van diegenen die adoreren, of over de algehele roofbouw van de menselijke soort. 'Maar ik wil niet te diep ingaan op die metaforen, op ál die metaforen. Sommige zitten erin om zelf te ontdekken. Ik zal de werktitel verklappen, dat was Dag zes. Pak je Bijbel erbij, dan kun je uitzoeken waar de film begint.'

Op dag zes in bijbelboek Genesis bevolkte God de aarde met levende wezens, en zag Hij dat het goed was. Hij wel.

Je verwacht spookhuishorror, je krijgt een uitzinnige apocalyps

Fabuleus. In alle helse toestanden blijft Jennifer Lawrence het anker van de film. Lees hier de recensie van Mother!.

'Het was niet mijn intentie controversieel te zijn', zegt de regisseur. 'Zo werkt het nooit bij mij. Er is een idee, iets wat me opwindt. Dan begin ik het te visualiseren, ik ga het horen, dan zie ik de acteurs voor me en komt het tot leven.'

Aronofsky studeerde film en sociale antropologie aan Harvard, verwierf enige bekendheid met zijn lowbudgetspeelfilmdebuut en paranoïde wiskundige thriller Pi (1998), brak door met zijn drugsverslavingsdrama Requiem for a Dream (2000), won een Gouden Leeuw voor zijn showworstelportret The Wrestler (2008) en zadelde de balletwereld op met een horrorstigma met Black Swan (2010). 'De meeste van mijn films leggen een lange weg af voor ze geboren worden. Black Swan tien jaar, Noah twintig jaar. Mother! was anders. Er zit haat in, de woede om wat er om ons heen gebeurt, op de planeet en om het onvermogen er iets aan te doen. Ik zweette het eruit, schreef het script in vijf dagen. Daarna liet ik het aan Jennifer (Lawrence) zien. Ze was enthousiast. En plots waren we bezig deze film te maken.'

Darren Aronofsky.

Duistere regisseur

Aronofsky was verloofd met actrice Rachel Weisz en ze hebben een zoon. Nu heeft hij een relatie met de hoofdrolspeler in Mother!, de 27-jarige Oscarwinnares (Silver Linings Playbook, 2012) Lawrence. Ze is erbij vandaag, evenals Michelle Pfeiffer. Die speelt een personage dat aan de deur klopt in Mother!. 'Ik las een recensie waarin mijn personage een gargouille (een draakachtige waterspuwer) werd genoemd', zegt de 59-jarige actrice. 'Eerst dacht ik: huh, dat is vrij beledigend. Maar eigenlijk klopt het wel. Al denk ik dat ze óók Jennifers beschermengel is.'

Een journalist maakt een vergelijking met Pfeiffers rol in de thriller What Lies Beneath uit 2000. 'Ja', zegt de actrice. 'Ik voel me aangetrokken tot duistere regisseurs.'

'Ik ook', zegt Lawrence.

Pfeiffer, met glimlach: 'Dat heb ik vernomen.'

Zonder muziek

Anders dan in de vorige films van regisseur Darren Aronofsky bevat de soundtrack van Mother! geen muziek, op een enkel liedje na. Oorspronkelijk wilde Aronofsky wel degelijk filmmuziek gebruiken; in plaats van met zijn vaste componist Clint Mansell ging hij in zee met IJslander Jóhann Jóhannsson (Sicario, Arrival). Maar Jennifer Lawrence' acteerprestatie bleek uiteindelijk toch beter uit de verf te komen zonder muziek. Jóhannsson wordt in de publiciteit rond de film wel nog aangemerkt als 'muziek- en geluidsadviseur'.

Mother! valt ook te duiden als commentaar op hufterige fans die binnendringen in iemands leven. Maar Lawrence wijst een te particuliere lezing af. 'Zonder fans kon ik niet doen wat ik doe. Ik zou geen nut hebben voor de maatschappij, want ik kan verder niets. Er bestaan geen woorden voor hoe dankbaar ik de fans ben. Waar Darren op hint, in de film, is iets onverzadigbaars in de hele mensheid. Een behoefte die we allemaal kennen, nu met internet...'

Aronofsky onderbreekt: 'Ik denk dat...'

'Hallo?', vraagt Lawrence met verrukkelijk aangezette verontwaardiging.

Sorry, gebaart haar regisseur. Lawrence vervolgt: 'Dat we almaar meer nodig hebben.' Blik opzij: 'Nú mag jij praten.'

'Ik heb het er niet bewust ingestopt', zegt Aronofsky, 'maar ik denk wel dat het in de film naar voren komt en...'

'Nu onderbreek ik jou', zegt Lawrence. 'Het is je te doen om de menselijkheid, niet per se om fans.'

Aronofsky, met lachje: 'Dat is precies wat ik wilde zeggen.'


Het oeuvre van Darren Aronofsky

De regisseur haalt zich met zijn duistere, grimmige films veel woede op de hals.

Droomdebuut
Aronofsky viel meteen in de prijzen met zijn inmiddels klassieke debuut Pi (1998). Deze enerverende lowbudgetthriller, waarin de maffe wiskundige Max meer orde achter de getallen ontdekt dan goed is voor zijn verstand, is nog steeds typisch voor Aronofsky's oeuvre, van de talrijke thema's tot de grimmige, surreële beelden (hersens in een wasbak). Tot dusver is het zijn enige film in zwart-wit.

Vuistslagen
Aronofsky's films hebben een ingenieus geluidsontwerp en ook over de muziek is goed nagedacht. Voor het drugsdrama Requiem for a Dream (2000) wilden Aronofsky en huiscomponist Clint Mansell oorspronkelijk hiphopklassiekers bewerken; in plaats daarvan werd het een score voor strijkkwartet en elektronica, waarin onder meer samples van de vuistslagen van Bruce Lee verscholen liggen.

Sean Gullette in Pi.
Bruce Lee in Requiem for a Dream.

Vergeten acteurs
Aronofsky lijkt graag te werken met acteurs die verguisd of vergeten zijn. Nu in Mother! met Michelle Pfeiffer, die zich enige tijd uit Hollywood had teruggetrokken, en eerder met Winona Ryder (Black Swan, 2010). Mickey Rourke speelde een glansrol als zelfdestructieve beroepsworstelaar in Aronofsky's meesterwerk The Wrestler (2008). Het had Rourke's comeback kunnen betekenen, maar werd het niet echt.

Controverses
Aronofsky zoekt de controverse op, al doet hij dat naar eigen zeggen niet uit baldadigheid, maar omdat hij niet anders kan. Het loopt simpelweg zo met de verhalen die hij wil vertellen. Het meest omstreden was zijn film Noah (2014), die het bijbelverhaal van Noachs Ark in een licht plaatste waar menig religieus puritein al bij voorbaat van huiverde: schandalig, die darwinistische accenten; belachelijk, Noach als milieu-activist. Aronofsky, destijds tegen de LA Times: 'Dit is geen kleuterschoolverhaaltje. Het is het einde van de wereld.'

De planeet
Aronofsky maakte ook een handvol korte films, commercials en muziekvideo's. Zijn grootste nevenproject komt nog: de National Geographic-docuserie One Strange Rock, die met unieke ruimte-opnamen van de aarde een frisse, geëngageerde kijk op onze planeet wil bieden. Het kan nog wel even duren eer we er iets van te zien krijgen. De serie werd begin 2016 aangekondigd en de opnamen duren naar verluidt honderd weken.

Kevin Toma

Mickey Rourke in The Wrestler.
Russel Crowe in Noah.

Meer over