De week in boeken Foute grootouders

De uitreiking van de P.C. Hooftprijs aan Marga Minco leverde een pijnlijke onthulling op

Marga Minco. Beeld Joost van den Broek

Foute ouders zijn al enige tijd een begrip, met dank aan mensen als Sytze van der Zee, Marcel Rözer en Chris van der Heijden, die er mooie boeken over schreven. Nu doen de foute grootouders hun intrede. Maandag verscheen een speciale P.C. Hooftprijseditie van Marga Minco’s korte verhaal Het adres uit 1957. In dat verhaal reist een Joodse vrouw wier familie in de oorlog is vermoord, na de bevrijding naar de vage kennissen die een deel van de huisraad van het gezin in bewaring hebben genomen. Minco beschrijft met schitterende distantie hoe ‘mevrouw Dorling’, een muf en vormeloos type, de deur op een kier doet en weigert de ik-persoon binnen te laten. Enige tijd later doet ze een tweede poging. Nu doet een jong meisje open en mag ze wel naar binnen. ‘Geschrokken bleef ik staan. Ik was in een vertrek dat ik kende en niet kende. Ik bevond mij te midden van dingen die ik terug had willen zien, maar die mij in de vreemde atmosfeer beklemden.’ De ik-persoon gaat ervandoor; haar spullen zal ze nooit terugkrijgen.

Sinds deze week weten we dat mevrouw Dorling in het echt mevrouw Dorleijn heette. Het ongelooflijke lot wil dat de voorzitter van de stichting P.C. Hooftprijs, de Groningse hoogleraar Nederlandse letterkunde Gillis Dorleijn, haar kleinzoon is. Hij kende Het adres, maar wist niet dat de nare mevrouw Dorling was geboetseerd naar het beeld van zijn bloedeigen oma. Daar kwam hij afgelopen december achter, een paar dagen voor hij Minco wilde bellen met het heuglijke nieuws dat haar de P.C. Hooftprijs 2019 voor verhalend proza was toegekend. Voor hij dat ging doen werd Minco’s dochter Jessica Voeten geïnformeerd door de secretaris van de P.C. Hooftprijs, die Dorleijns naam noemde. Als Voeten haar moeder vertelt wie haar gaat bellen, reageert Minco vol ongeloof. Daarna zegt ze dat het ­beter is als iemand anders het telefoontje pleegt. Maar ze zegt ook: ‘Hij kan er niets aan doen.’

Een grootse reactie, en natuurlijk heeft Minco gelijk. Morele schuld is niet overerfelijk. Even groots reageerde Dorleijn door mede het initiatief te nemen voor deze speciale uitgave van Het adres, waarin naast het korte verhaal ook een reconstructie van de werkelijkheid door dochter Jessica is opgenomen, plus een reactie van Dorleijn. 

Doorgaans is er eerst de werkelijkheid en daarna de literatuur. In dit bijzondere geval was er eerst de werkelijkheid, daarna de literatuur en toen weer de werkelijkheid. En nu kan ik niet wachten op het literaire slot van deze affaire. Een nieuw kort verhaal (lang mag ook), geschreven door Marga Minco en Gillis Dorleijn. Wat zou dat mooi zijn. 

P.C. Hooftprijs voor 98-jarige Marga Minco: Nederlandse stem van Europese oorlogsliteratuur

Marga Minco geeft geen interviews meer, maar gaf de Volkskrant in 2015 wel de gelegenheid haar een achttal vragen voor te leggen. Over het maken van aantekeningen, korte verhalen en ouder worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden