RecensieArchitectuur

De uitbreiding van de Rietveldacademie en het Sandberg Instituut is een kleurrijk leerlandschap ★★★★☆

Het nieuwe gebouw van de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam.Beeld Remco Bruggink, Hootsmans Architectuurbureau

Het ontwerp is in eigen huis gemaakt.

Uitbreiding Gerrit Rietveld Academie en Sandberg Instituut (2011-2019) ★★★★☆

Opdrachtgever: Stichting Gerrit Rietveld Academie

Architect: Fedlev onder leiding van Paulien Bremmer, in samenwerking met Hootsmans architectuurbureau

Adres: Fred Roeskestraat 96, Amsterdam

Het lijkt een kwestie van een plus een is twee. De Amsterdamse Rietveld Academie en het Sandberg Instituut wilden, gedreven door ruimtegebrek, uitbreiden. Aan deze kunstopleidingen studeren ruim duizend beeldend kunstenaars en ontwerpers in spe en werken talloze architecten als docent. Als gebruikers kennen ze het gebouwencomplex en de ruimtelijke behoeftes als geen ander. Natuurlijk maak je dan gebruik van die expertise en laat je hen de nieuwbouw ontwerpen.

Maar als het op onderwijshuisvesting aankomt, wordt doorgaans gedacht vanuit vierkante meters, normen en – beperkte - budgetten. Architectuur wordt veelal gezien als risico op overschrijding van kosten en planning, in plaats van een kans om eisen en wensen op een slimme manier met elkaar te verenigen (denk aan de verbouwing van het Binnenhof). Nee, dan liever een standaardoplossing.

Dat de Rietveldacademie in 2011 besloot om in eigen huis een prijsvraag uit te schrijven, getuigt van lef. Lef dat beloond is met een avontuurlijk gebouw: een witte ‘doos’ met harmonicagevels die als theatergordijnen opengeschoven kunnen worden. Een gebouw dat uitnodigt om te spelen en bespeeld te worden. Achter de glazen straatgevels zie je studenten een ‘choreografie’ met machines opvoeren in de assemblagehal. Op het dak, voorzien van inplugpunten voor water, elektra en constructies, bouwden ze de afgelopen maanden tijdelijke installaties en werd een expositie georganiseerd. De bibliotheek in het souterrain is een labyrint van kasten met nissen, waar je je kunt verstoppen met een boek of iPad.

Federation levitation, heet het winnende team onder leiding van architect Paulien Bremmer. De naam slaat op de vorm van de uitbreiding, die samen met het Rietveldgebouw uit 1967 en de uitbreiding van Benthem Crouwel uit 2004 de binnentuin omsluit. Door de overstekken rond de transparante straatgevels lijkt de doos boven het maaiveld te zweven. De ontwerpers streefden naar een open gebouw. De gevels van de houtwerkplaats op de begane grond kunnen richting de binnentuin opengeschoven worden, en de werktafels naar buiten gerold. Rondom zijn er liefst zeven ingangen, binnen ontbreken gangen: je loopt dwars door de werk- en studieruimtes, die verticaal verbonden zijn door een reeks tribunetrappen.

Het ontwerp bouwt voort op radicale projecten als het schoolgebouw-zonder-binnenwanden ’t Karregat in Eindhoven (architect F. Van Klingeren, 1973) en het glooiende werklandschap in Villa VPRO (MVRDV, 1997). Het idee is dat studenten en docenten meer dan in de oudbouw – klassiek opgezet met leslokalen aan gangen - met elkaar in contact komen, juist omdat deze kunstopleiding hen aanmoedigt over de grenzen van hun discipline heen te kijken. Samenwerken, uitwisseling van ideeën, daar draait het om in de kenniseconomie.

Het dilemma van het open ideaal zit ’m in de akoestiek. ’t Karregat werd vanwege geluidsoverlast volgetimmerd met tussenwanden, in Villa VPRO kwamen er na klachten van medewerkers geluidsabsorberende kasten. Hier hebben de ontwerpers meteen al op strategische plekken glazen binnenwanden geplaatst. Zo heb je vanuit de assemblagehal zicht op de bibliotheek, terwijl het machinegeluid binnen blijft. Voor de atelierruimte op de verdieping is een flexibele oplossing bedacht: glazen overheaddeuren. Of die vaak open zullen gaan is de vraag; voor een deur staat inmiddels een enorme stellingkast. Verderop gaf een doorgang te veel ruis: de aangrenzende onderwijsruimte is nu af te sluiten met een hoge deur bekleed met blauw isolatievilt.

Gele en blauwe gietvloeren, ‘pokdalige’ plafonds van spuitbeton, een zwart metalen lockerwand; met een divers materialenpalet is een gevarieerd ‘leerlandschap’ gemaakt, dat verrijkt is met kunstwerken (zie kader). Aan details lijkt beperkt aandacht besteed: materialen botsen simpelweg op elkaar, alsof de ontwerpers het even niet meer wisten. De mix van texturen en kleuren is soms wat veel van het goede. Maar de sfeer klopt en de creatieve energie is voelbaar. De Rietveld Academie en Sandberg Instituut zijn een inspirerend gebouw rijker, waar onderwijsinstellingen met (ver)bouwplannen beslist eens langs moeten gaan.

Doe-het-zelfinterieur

Niet alleen het nieuwe bouwdeel, maar ook onderdelen van het interieur en meubilair zijn door studenten en alumni van de Rietveldacademie of het Sandberg Instituut ontworpen. Anastasia Starostenko maakte de blauwe gordijnen in het auditorium, Caro de Jonge de keramische tegels waarmee de wand langs de centrale trappartij is bekleed. De houten kastwanden met planten in de bibliotheek zijn van Nils Norman, de atelierruimte met overheaddeuren en garageboxelementen is ingericht door Anne Dessing. Voor de straatgevel plaatsten Chris Bakker en Anna Navndrup betonnen buitenmeubels, die de studenten als billboards kunnen gebruiken en om werk te exposeren. De meubels in de houtwerkplaats zijn door de werkplaatsbeheerders gemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden