recensie Girl, Woman, Other - Bernardine Evaristo

De twaalf stemmen in Girl, Woman, Other van Bernardine Evaristo vormen een glorieuze koorzang

Bernardine Evaristo en Margaret Atwood wonnen samen de Booker Prize, Atwood voor The Testaments. 

De uitreiking van de Booker Prize, maandagavond. Links Margaret Atwood, rechts Bernardine Evaristo. Beeld BBC

Het was een mooi beeld: de gelouterde en gelauwerde Margaret Atwood, steevast genoemd in Nobelprijs-speculaties, die de arm omhoog hield van Bernardine Evaristo, toen afgelopen maandagavond de winnaars van de Booker Prize bekend werden gemaakt. Het was alsof de grande dame (79) – wier wijzende rechterhand leek aan te geven dat Evaristo de eigenlijke winnaar was – een nieuwe generatie auteurs aankondigde.

Eerste gekleurde vrouw

En in zekere zin was dat ook zo, want hoewel de jeugdig ogende Evaristo met haar 60 jaar en acht fictiewerken allang geen jong aanstormend talent meer is, vertegenwoordigt ze wel degelijk een nieuw gezicht in de Britse letteren. Alleen al het feit dat zijn pas de eerste gekleurde vrouw is in een gezelschap van inmiddels 54 Booker-laureaten is veelzeggend.

In haar bekroonde roman Girl, Woman, Other laat ze twaalf verschillende stemmen opklinken, en hoewel die bijna allemaal afkomstig zijn van gekleurde vrouwen, is de diversiteit overweldigend. Ondanks hun verschillen in leeftijd, achtergronden en sociale positie blijken de personages onderling met elkaar verbonden.

Het boek opent met Amma, die haar hele leven een feministisch theaterregisseur is geweest, wier uitvoeringen doorgaans in buurtcentra en andere relatief marginale podia plaatsvonden. Maar nu is eindelijk haar grote moment aangebroken: haar toneelstuk The Last Amazon of Dahomey zal worden opgevoerd in het National Theatre. Als ze onderweg naar het theater daklozen ziet, gaan haar gedachten terug naar de tijd dat zij deel uitmaakte van de Londense kraakbeweging van de jaren tachtig en beziet zij haar nieuw verworven status met de nodige twijfel en ironie. Is zij nog wel zuiver bezig of heeft ze zich laten inkapselen door het systeem?

Voor de maatschappelijk geslaagde Carole is dat geen overweging. Lang geleden ontsnapte zij aan armoede en naargeestige ervaringen in Zuid-Londen, ging studeren in Oxford en schopte het uiteindelijk tot vicepresident van een bank. Missie geslaagd, maar als gekleurde vrouw is ze nog altijd niet verzekerd van respectabele bejegening, zelfs niet door haar ondergeschikten.

Carole’s moeder, Bummi, vertegenwoordigt weer een ander aspect van het multiculturele spectrum dat in deze roman met zoveel verve tot leven wordt gewekt. Natuurlijk is zij als schoonmaakster trots op de loopbaan van haar dochter. Maar het feit dat die voor een witte echtgenoot heeft gekozen – een voormalige public schoolboy nota bene – ervaart ze als een verloochening van de Nigeriaanse cultuur waaruit ze stamt.

We ontmoeten lerares Shirley, supermarktfiliaalchef LaTisha, studente Yazz, de formidabele 93-jarige ‘oermoeder’ Hatti en de ‘non-binaire’ Morgan, die vroeger Megan heette. Evaristo voert haar lezers van Newcastle in 1905 naar Barbados in 1953 en van Nigeria via Ethiopië en de Scilly-eilanden naar Schotland.

Het enige witte personage in de roman is de in Zuid-Afrika geboren Penelope. Zij houdt er onaangename, van racisme vergeven opvattingen op na, maar misschien had Evaristo toch de verleiding moeten weerstaan haar personage een dna-test te laten doen, waaruit blijkt dat ze voor 16 procent Europees-Joods is en dat 13 procent van haar genetisch materiaal afkomstig is uit uiteenlopende Afrikaanse landen. Al leidt dit vervolgens wel weer tot tamelijk hilarische bespiegelingen.

Geen hoofdletters of punten

Net zo wervelend als haar tocht langs uiteenlopende, krachtig uitgewerkte personages en hun geschiedenissen in alle windstreken, is Evaristo’s manier van schrijven. Ze begint haar zinnen (meestal) niet met een hoofdletter, eindigt ze (meestal) niet met een punt en gebruikt geen aanhalingstekens bij directe rede. Maar door het slim gebruik van alinea’s en witregels blijft haar soepele proza uitstekend leesbaar. Sterker: soms, zoals in een passage over Megan/Morgan, geeft de eigenzinnige typografie de tekst extra drama.

Girl, Woman, Other eindigt met de afterparty na de première van Amma’s uitvoering in het National Theatre, waarop alle personages samenkomen en hun eigenzinnige stemmen samenvallen in een glorieuze koorzang.

Bernardine Evaristo,

Girl, Woman, Other. 

★★★★☆

Hamish Hamilton, import Van Ditmar; 453 pagina’s; € 24,95.

Toch twee winnaars

Het is, sinds de instelling van de Booker Prize in 1969, tweemaal eerder voorgekomen dat de jury twee winnaars aanwees. Omdat de Booker Foundation meende dat dit een onbevredigende, ‘verwaterde’ prijs oplevert, werden jury’s voortaan verplicht voor één winnaar te kiezen. Toen de jury van dit jaar vroeg zowel Atwood als Evaristo te mogen bekronen, kreeg zij van het stichtingsbestuur tot tweemaal toe nul op rekest. ‘We probeerden te stemmen, maar dat werkte niet’, verklaarde Peter Florence, voorzitter van de vijfkoppige jury, die bij stakende stemmen de doorslag zou moeten geven. Uiteindelijk ging het bestuur door de knieën.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden