De tv als laatste redmiddel

Nederland heeft hard hulp nodig. Daar lijkt het tenminste op met alle ‘red-de-burgerprogramma’s’. ‘Er is een heel sterke connectie met de televisiekijker.’..

Radar (TROS), Opgelicht?! (TROS), De Rijdende Rechter (NCRV), Red mijn vakantie! (SBS), Kassa (VARA), Knelpunt (MAX), Das je goed recht (SBS). Op televisie wemelt het van de programma’s die de burger een helpende hand bieden. Zelfs De Ombudsman (VARA) heeft na 27 jaar afwezigheid zijn rentree gemaakt. De TROS doet er nog een schepje bovenop. Vanaf 12 januari komt de omroep met het programma Regelrecht.

In het nieuwe paradepaardje van de TROS gaat een team van deskundigen (maatschappelijk deskundige Mildred Roethof, voormalig LPF-Kamerlid Joost Eerdmans, algemeen advocaat Clarice Stenger en huurrechtadvocaat Bernard Tomlow) maatschappelijke en sociale problemen in Nederland aanpakken.

Dat gebeurt allemaal onder de strenge leiding van Ivo Opstelten, oud-burgemeester van Rotterdam, VVD-voorzitter en waarnemend burgemeester van Tilburg. ‘De burgemeester van Nederland’, volgens TROS-directeur Peter Kuipers. ‘Ik doe dit niet omdat ik het niet druk genoeg heb’, zegt Opstelten. ‘Ik geloof dat ik zo een betere rol kan spelen in het duidelijk maken van problemen.’

Is Kuipers niet bang voor een overkill aan dit soort programma’s? ‘Nee. Als je kijkt naar het succes van Radar, Opgelicht?! en Vermist, maak ik me daar geen zorgen over. Dit is ook een heel ander soort programma. We pakken echt collectieve problemen aan, zoals burenoverlast of problemen met fietsenstallingen op stations. Geen consumentenissues die in Radar centraal staan. Met individuele problemen kunnen we niets in Regelrecht.’

Ook Ivo Opstelten meent dat Regelrecht iets nieuws brengt. ‘In Nederland heerst een vergadercultuur. Als zich een probleem voordoet, wordt er meteen een vergadering over belegd, terwijl vaak duidelijk is wat moet gebeuren. Actie ondernemen! Het is simpel, maar het gebeurt te weinig. Wij gaan het gewoon aanpakken. En met een team van deskundigen is het gemakkelijker dan alleen.’

Bert van der Veer, televisiedeskundige en regisseur van Pauw & Witteman, gelooft niet dat sprake is van een nieuwe trend. ‘Dit soort programma’s is er al een tijdje, het enige dat verwondert, is dat het zo lang aanhoudt.’

Over de verklaring van het succes kan Van der Veer kort zijn. ‘Er is natuurlijk een heel sterke connectie met de kijker. De televisie wordt gepresenteerd als laatste redmiddel voor de mensen thuis.’

Televisiewetenschapper Maarten Reesink vult aan: ‘De televisie begint een alsmaar laagdrempeliger medium te worden. Daarmee bedoel ik dat het steeds vaker wordt gebruikt om simpelweg informatie te verspreiden of hulp aan te bieden. In eerste instantie zag je veel tuin- en doe-het-zelfprogramma’s. Daarna kwamen de kookprogramma’s erbij. Nu, met de economische crisis, zie je veel programma’s die financiële of juridische hulp bieden.’

Niet alleen de laagdrempeligheid speelt volgens Reesink een belangrijke rol bij de verklaring van het succes. ‘Het is ook goedkope televisie. Niemand hoeft een echt script te schrijven, en burgers vormen de hoofdpersonen. Ook is het gemakkelijk om een sponsor te vinden bij deze programma’s, zoals DAS bij Das je goed recht. Maar je mag ook niet vergeten dat mensen het gewoon interessant vinden om te zien.’

Hulpprogramma Radar wordt vaak geprezen, maar er is ook kritiek. Arendo Joustra, hoofdredacteur van Elsevier, schreef onlangs in zijn column: ‘De consument is nooit schuldig.’ Volgens hem zijn altijd bedrijven en instanties de boeman en wordt nooit aan de burger gevraagd of het wel verstandig was zo’n duur huis te kopen. ‘Daar ben ik het volledig mee eens’, aldus Opstelten. ‘De burger heeft in eerste plaats zelf de verantwoordelijkheid over zijn leven. Maar er moet ook een mogelijkheid zijn om aan te kloppen bij instanties. Die bieden wij.’ En Kuipers verzekert: ‘De eigen verantwoordelijkheid van de burger komt zeker aan bod.’

Met Radar, Opgelicht?!, Vermist en nu Regelrecht heeft de TROS maar liefst vier hulpprogramma’s. Wil de TROS zich steeds meer profileren als omroep voor de hulpbehoevende burger? ‘Dat is wel erg zwaar gesteld’, vindt Kuipers. ‘We maken programma’s die voor grote groepen toegankelijk zijn en we hebben ons altijd beziggehouden met drie domeinen: Nederlandse muziek, amusement voor de familie en programma’s waar de burger iets aan heeft. Je moet als omroep toch kiezen hoe je jezelf zichtbaar wil maken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden