POSTUUM

'De troetelschrijver van linkse leiders in Latijns-Amerika'

De Uruguayaanse schrijver Eduardo Galeano was al anders-globalist voordat de term was uitgevonden. Zijn poëtische maar vaak pijnlijk realistische beschrijvingen van het onrecht in Latijns-Amerika vormen sinds de jaren zeventig een inspiratiebron voor anti-kapitalisten en linkse intellectuelen. Vandaag overleed Galeano op 74-jarige leeftijd aan longkanker.

Eduardo Galeano in 2002.Beeld reuters

Galeano serveerde de trieste realiteit van zijn geliefde continent met de magisch-romantische saus waar schrijvers in Latijns-Amerika patent op lijken te hebben. Zijn boeken zijn een mix van geschiedenislessen, poëzie, journalistiek, en politieke statements. 'In het Noorden voedt men zich met een dieet van oppervlakkige behoeften', schrijft hij in Ondersteboven (2001). 'Het Zuiden is de slaaf die hun hebzucht mogelijk maakt.'

Hoewel veel van Galeano's werk gaat over onrecht en uitbuiting, heeft hij zelf nooit honger gekend. In 1940 werd hij in een welgestelde familie geboren in de Uruguayaanse hoofdstad Montevideo. Op zijn veertiende publiceerde hij voor het eerst in El Sol, weekblad van de socialistische partij, waarop een lange journalistieke carriere volgde.

In zijn meestverkochte boek, Las Venas Abiertas de América-Latina (in het Nederlands vertaald als 'De Aderlating van een Continent), toont hij vijf eeuwen van uitbuiting sinds Columbus voet zette op Latijns-Amerikaanse bodem. Of het nu gaat om goud, koffie, bananen of rubber, de natuurlijke rijkdommen van Latijns-Amerika belanden steevast in Europese en Noord-Amerikaanse schatkisten, zo argumenteert Galeano.

Het boek kwam in 1971 uit, en betekende Galeano's internationale doorbraak. Hij had dan ook de tijdsgeest mee. Op het hele continent vonden militaire staatsgrepen plaats, vaak met steun van de Verenigde Staten. De realiteit uit Galeano's boek sloot daardoor haarfijn aan bij de actualiteit. Ook in Uruguay namen militairen in 1973 de macht over. Galeano, zoals alle linkse intellectuelen doelwit van het regime, zag zich genoodzaakt te vluchten en keerde pas twaalf jaar later terug in zijn geboortestad.

Galeano was de troetelschrijver van linkse leiders in Latijns-Amerika. De Venezolaanse ex-president Hugo Chávez overhandigde in 2009 De Aderlating aan zijn ambtsgenoot Barrack Obama. 'Een meesterwerk', aldus de socialistische Chávez. Obama nam het geschenk aan en bladerde er wat in. Het boek belandde prompt in de top tien van best verkochte boeken van Amazon.

Zelf was Galeano kritisch over zijn meestverkochte boek. 'Ik had destijds de kennis nog niet om een dergelijke politiek- economische analyse te schrijven', zei hij in 2014 op een boekenbeurs in Brazilië. 'Ik zou het zelf niet herlezen.'

De Uruguayaan schreef tientallen boeken, zowel fictie als non-fictie, vertaald in twintig talen. Kritiek op de rijke elites, het consumentisme en het neoliberale kapitalisme vormen een rode draad in zijn oeuvre, desondanks werd Galeano nooit zwartgallig. Integendeel, hij geloofde in het nut van de utopie, en spoorde aan tot dromen van een rechtvaardiger wereld.

Dat bleek ook toen hij in 2011 een bezoek bracht aan de Plaza del Sol in Madrid, een plein dat jonge linkse demonstranten maandenlang bezet hielden. 'Hoelang denkt u dat ons protest zal voortduren?', vroeg een jongen aan Galeano. 'Maak je geen zorgen', antwoordde deze. 'Het is als de liefde bedrijven. Zolang het leeft, is het oneindig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden