Kort & goed (of niet) Thomas von der Dunk - Zuid-Tirol is niet Italië

De treurige geschiedenis van Zuid-Tirol (drie sterren)

Maar natuurlijk, de Krim! ‘Als er één land in Europa is dat voor de collectieve verhuizing van de Zuid-Tirolers ideaal is, dan is het de Krim’, schreef de lokale Gauleiter Alfred Frauenfeld in 1942 aan SS-leider Heinrich Himmler. Die boeren uit de Alpen zouden daar prima aarden. Himmler was enthousiast. En ook Hitler zag het wel zitten. Hij had nog een tip: ‘Ze hoeven alleen maar de Donau af te varen en dan zijn ze er al.’ 

Dat plan om de Duitstalige Zuid-Tirolers uit Noord-Italië te halen en ergens anders te planten, was een Italiaans-Duits onderonsje. Mussolini wilde die Duitse minderheid kwijt; Himmler kon die ‘raszuivere’ boeren wel gebruiken. Halverwege 1939 werden de Zuid-Tirolers voor de keuze gesteld: blijven en Italiaans worden, of vertrekken naar het Reich, waar hen een heerlijke toekomst werd voorgespiegeld. Kiezen voor de fascisten of de nazi’s. Er volgden demonstraties, opstootjes, en uiteindelijk gingen de Zuid-Tirolers elkaar te lijf in knokpartijen tussen Optanten (die bereid waren te vertrekken) en de Dableibers, die uitgemaakt werden voor Deutschtumverräter

‘Het treurigste hoofdstuk in de geschiedenis van Zuid-Tirol’, aldus Thomas von der Dunk, ‘schreven de Zuid-Tirolers nu zelf.’ Uiteindelijk koos een grote meerderheid voor vertrek. Om aan te geven dat men de Italiaanse onderdrukking spuugzat was en in de veronderstelling dat een massaal vertrek logistiek en economisch onmogelijk was. Ze kregen gelijk. Het plan liep uit op niets.

Bommen en granaten

Zuid-Tirol is niet Italië! leest als een staalkaart van de manieren waarop een overheid (in dit geval de Italiaanse) een minderheid kan vernederen. Dat gebeurde vóór de oorlog, onder de fascisten, maar daarna pakten de Italianen de draad gewoon weer op. Von der Dunk beschrijft het ironisch-afstandelijk. Wanneer hij aankomt bij de Zuid-Tiroolse activisten die rond 1960 bomaanslagen pleegden en Italiaanse bestuurders vermoordden, krijgt dat hoofdstuk de olijke titel: ‘Duizend bommen en granaten’. De lezer krijgt geen kans om echt te vóélen waar het om draaide. Daarbij zit het boek vol herhalingen en heeft Von der Dunk de neiging extra informatie en ironische terzijdes als bijzinnen midden in zijn zinnen te plaatsen. Kortom, dit boek leest niet als een trein.

Het kwam tot bomaanslagen. De daders werden opgepakt en gemarteld. Een van hen overleed in zijn cel, nét op het moment dat de Verenigde Naties over de kwestie-Zuid-Tirol vergaderden. Internationale verontwaardiging bracht een ommekeer. Sinds een jaar of vijftien is Zuid-Tirol autonoom. Eind goed, al goed – maar pas nadat Rome alle fouten had gemaakt die een land maar kan maken.

Thomas von der Dunk: Zuid-Tirol is niet Italië! Een honderd jaar oud Europees grensgeval
Vantilt; 416 pagina’s; € 29,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.