Tv-recensie Julien Althuisius

De tranen van Ivo van Hove als eindstreep van weer een seizoen Zomergasten

Hoewel de meteorologische herfst zijn intrede al heeft gedaan, is de zomer natuurlijk pas echt voorbij na de laatste aflevering van Zomergasten. Zondagavond aan Ivo van Hove de eer om het licht uit te doen. Van Hove, de gevierde Vlaams regisseur wiens met goud beslagen cv zich niet in een paar zinnen laat vangen. Hij won tal van prijzen, is sinds begin deze eeuw artistiek leider van Toneelgroep Amsterdam en volgend jaar regisseert hij zijn eigen versie van West Side Story op Broadway. 

Van tevoren zei Van Hove dat hij fragmenten wilde tonen ‘waarin Nederland op zijn best is, waarin mensen zich volledig overgeven aan hun passie maar daar ook in falen. En ik laat de tekenfilm zien waardoor ik de kracht van kunst doorvoelde en voor altijd begreep’. 

Die tekenfilm was Bambi, het eerste fragment van de avond. Na dit ‘hartverscheurende begin’ (dixit presentator Janine Abbring) legde Van Hove uit dat Bambi, die hij als klein kind voor het eerst zag, voor hem de basis van alles was. ‘Artificiëler dan dit kun je het niet bedenken’, zei Van Hove. ‘En toch kan het je ontzettend in je gevoel raken. Dat is de macht van kunst. Want ik noem dit kunst.’

Het volgende fragment, uit de Bill Douglas-trilogie over een jongetje dat uit een mijnwerkersgezin komt maar kunstschilder wil worden, was illustratief voor de jeugd van Van Hove. Hij voelde zich altijd tussen twee werelden in vallen. Hij werd niet gezien, voelde zich niet thuis. Maar juist die omgeving (Van Hove bracht als tiener zuurstofflessen naar voormalig mijnwerkers die op sterven lagen) leerde hem altijd aandacht te blijven houden voor ‘mensen die het niet zo goed hebben in de wereld’.

Zo stond het eerste uur voor het grootste gedeelte in het teken van Van Hoves jeugd, zijn opgroeien in Kwaadmechelen en zijn tijd op het internaat, waar hij zijn homoseksualiteit en de ‘warmte van de repetitieruimte’ ontdekte. Even later volgde een geweldig fragment uit de net zo geweldige documentaire over rockband Metallica, waarmee Van Hove liet zien hoe belangrijk kwetsbaarheid en intimiteit zijn, dat vriendschap en haat dicht bij elkaar liggen en dat mensen ook een leven buiten de kunsten hebben – dat hij dat, veeleisend als hij is, heeft moeten leren.

Of het nou over Bambi, Metallica, de manie van Werner Herzog of het vertalen van Dostojevski ging; telkens toonde Van Hove zich een innemend verteller, die zijn gevoelens en visie met flair verwoordde. Hij stelde soms zelfs vragen aan zichzelf en moest in zijn antwoorden eerder afgeremd worden dan aangemoedigd. ‘Het is maar toneel, maar het moet wel het allerbeste ter wereld zijn’, zei Van Hove op een zeker moment over zijn benadering als regisseur. Hij wil daarnaast dat de kunst die hij maakt toegankelijk is voor iedereen. Zijn ideale televisieavond, zoals hij hem gisteravond zelf regisseerde, was dat zeker.

Fraai was ook Van Hoves toelichting bij een fragment van de aankomst van de slachtoffers van de MH17-ramp in Eindhoven. De mens Van Hove was net als de rest van Nederland verdrietig geweest, maar de regisseur bewonderde ‘de choreografie’ en ‘de gevoelsprecisie’ van de rituelen. ‘Dit is het theater van de werkelijkheid. De perfecte enscenering om echt de juiste aandacht te geven aan dat wat zoveel pijn doet bij iedereen.’

De avond schoot vooruit. Van Hove bleek ‘een ontzettende angst voor alle dieren die er bestaan’ te hebben. Het kwam ter sprake na een fragment uit The Rider, een film over een paardentrainer die zwaargewond raakt en zijn werk niet meer kan doen. De angst was ergens in zijn jeugd ontstaan. Maar waar precies, dat wist hij niet en dat hoefde hij ook niet weten. ‘Zijn geheimen niet goed voor je? Dat je bepaalde dingen van jezelf niet begrijpt?’

Daarop ging Van Hove – wiens toneelstukken ‘gemaskeerde autobiografieën zijn’ – na een fragment uit een documentaire over de beroemde toneelregisseur Patrice Chéreau nog even door. Belangrijk in de kunst, zei hij, is om niet alles te vertellen. ‘Geheimen maken goede kunst. Alles blootleggen maakt niet per se goede kunst.’

Dat gold ook voor de liefde. Het gaat in de moderne liefde te veel om seksualiteit, vertelde Van Hove, terwijl dat maar een onderdeel is van een relatie. ‘Het geheim van de liefde tussen twee mensen is het geheim van de liefde tussen twee mensen.’

De avond eindigde met de meester van de mystiek, ‘the biggest star’ zoals Van Hove hem noemde: David Bowie. In 2015 werkte Van Hove nauw met hem samen voor de musical Lazarus. Na een minutenlange lofzang volgde een fragment uit de documentaire The Last Five Years, over Bowies laatste twee albums en de musical. Na het fragment – een gedeelte uit de videoclip Lazarus, waarin een zichtbaar en hoorbaar broze David Bowie zijn laatste zinnen zingt – was het even stil in de studio. Van Hove snikte. ‘Ik vind het heel moeilijk’, zei hij over het zorgvuldig geregisseerde kunstwerk waarmee Bowie zijn leven had afgesloten, ‘altijd opnieuw’. Zo begon en eindigde Ivo van Hove de avond met de dood in de kunst. Zijn tranen als eindstreep van weer een seizoen Zomergasten. Bowie was dood, de zomer afgelopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden