Recensie De tolk van Java

De tolk van Java op toneel is een oppervlakkige en ongeloofwaardige vertelling ★★☆☆☆

Benja Bruijning (r.) en Martijn Apituley in De tolk van Java. Beeld Foto: Annemieke van der Togt

Als Alan huilde als baby schopte zijn vader Arto tegen de wieg tot hij stil was. Alan en zijn moeder lachen er samen om – een bondgenootschap van slachtoffers. Maar gaandeweg de voorstelling De tolk van Java transformeert Alan van slachtoffer tot aanklager en inquisiteur. Welke martelingen en misdaden tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog maakten zijn vader tot die sadistische bruut die vrouw en kinderen  mishandelde? De toeschouwer volgt Alan bij zijn zoektocht, tot het besef dat hij het nooit zal begrijpen. Het is aangrijpende materie, door Alfred Birney verwerkt in een pijnlijk boek, niet voor niets een bestseller en bekroond met de Libris Literatuurprijs. Maar de toneelversie stelt teleur.

Dat ligt vooral aan de merkwaardige regiekeuzes. Regisseur Olivier Diepenhorst laat Benja Bruijning als Alan een consequent laconieke verteltoon hanteren. Natuurlijk, dat sarcasme is zijn overlevingsmechanisme, maar daar zouden andere emoties onder moeten sluimeren – verdriet, angst, een kinderlijk verlangen naar erkenning. Onder Alans cynisme lijkt verder geen enkel gevoel schuil te gaan. Vlak somt hij de ontelbare wreedheden op die door zijn vader zijn begaan, en algauw is de toeschouwer even murw als hij. Het lukt Marie Louise Stheins als moeder niet om tegenwicht te bieden – ook haar personage blijft oppervlakkig. Martijn Apituley schiet met wankel spel bovendien tekort als de wrede vader. Wat rest is dan drie hoogst onsympathieke personages, in een oppervlakkige en ongeloofwaardige vertelling.

Denise Aznam speelt de geest van Arto’s moeder, en ook in die relatie had meer gezeten: meer drama, contrast en diepgang. Maar Diepenhorst laat haar enkel op toneel rondwaren als glimlachend neokoloniaal cliché. Zonde.

De tolk van Java

Theater

Door Hummelinck Stuurman Theaterbureau

16/11, Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden