nieuws van gogh and britain

De tentoonstelling Van Gogh and Britain belicht London als geboorteplaats van de kunstenaar Van Gogh

Vincent van Gogh, Path in the Garden of the Asylum, 1889. Beeld Collection Kröller Müller Museum

Vincent van Gogh staat, behalve om zijn zonnebloemen en sterrenhemels, bekend om zijn lege stoelen. Zijn eigen stoel, bijvoorbeeld, waarop zijn pijp ligt, of de stoel van Paul Gauguin, waarop een kandelaar met een brandende kaars staat, die het karakter van zijn afwezige kunstbroeder symboliseert. Van Gogh maakte deze schilderijen in Arles, maar het idee daarvoor stamde nog uit zijn tijd in Londen. Daar had hij de tekening gezien die illustrator Luke Fildes in 1870 had gemaakt van de lege stoel van Charles Dickens, ter nagedachtenis aan de kort daarvoor overleden chroniqueur van de armoede.

Terwijl de Engelse schilder David Hockney op dit moment het Van Gogh Museum in Amsterdam verrijkt, heeft Van Gogh bezit genomen David Hockneys Tate Britain. Van Gogh and Britain gaat over de invloed die het eiland heeft gehad op de jonge Vincent, en die van de oudere Van Gogh op Britse schilders. De boodschap: Van Gogh werd geboren in het Brabantse Zundert, maar zijn geboorteplaats als kunstenaar was Londen. Vijftien jaar geleden was deze Londense periode al eens belicht op het West End, met het toneelstuk Vincent in Brixton.

Als jonge kunsthandelaar werkte van Gogh als leerling bij de kunsthandel Coupil op Covent Garden, maar dat was geen succes. Ook het doceren in Ramsgate en het preken in Richmond bleken geen eerste stappen naar een glorieuze toekomst te zijn als onderwijzer of, zoals zijn vader, als predikant. Zijn verliefdheid op de dochter van zijn hospita bleef onbeantwoord. Maar de kunst, de literatuur, de parken, de nieuwe ondergrondse en de mist over de Theems fascineerden de Brabander.

Concrete bewijzen? Niet alleen de honderden ‘Londense brieven’, maar ook de handtekening die hij op 4 augustus 1873 achterliet in het gastenboek van de Dulwich Picture Gallery.

Hij raakte geïnspireerd door Het korenveld van John Constable, de romanticus die op zijn beurt schatplichtig was aan Ruysdael. In de National Gallery zag Van Gogh Hobbema’s Laantje van Middelharnis, dat in zijn achterhoofd zat toen hij zijn Populierenlaan in de herfst schilderde. En de gloed op de kille herfstdag van John Everett Millais, komt die niet terug in Van Goghs Landschap bij zonsondergang? Schilderen deed Van Gogh in Londen niet, tekenen wel, worstelend met perspectief.

De stad Londen zelf zou slechts het onderwerp zijn van één schilderij: Het gevangenishof, waarop is te zien hoe gevangenen rondjes lopen. Dit tafereel is geënt op een prent van Gustave Doré en het verslag dat Dickens maakte van zijn bezoek aan de Newgate-gevangenis. Van Gogh toonde een grote interesse in de leefomstandigheden van de Victoriaanse arbeidersklasse. ‘Mijn leven zal gericht zijn’, schreef de latere schilder, ‘op het maken van de dingen uit het dagelijkse leven dat Dickens beschrijft.’

Het gevolg: een reeks tekeningen die The Painter of the People, zoals Tate hem noemt, tijdens zijn Haagse periode maakte van zijn vriendin Sien Hoornik, een ‘gevallen vrouw’ die leek te zijn weggelopen uit een Dickens-roman. Ook zijn Haagse tekeningen van straatvegers en de vluchtelingen in een gaarkeuken tonen de invloed van Londen. Curator Carol Jacobi suggereert dat zelfs in het zonnige zuiden van Frankrijk, met de gele huisjes en groene cipressen, het grimmige Londen door Van Goghs hoofd spookte.

De kiem van de beroemde Sterrennacht boven de Rhone (1888), bijvoorbeeld, zou liggen bij James Whistlers Nocturne: Grey and Cold Westminster Bridge. Op het eerste gezicht heeft Van Goghs spetterende nachthemel weinig gemeen met de bedompte sfeer bij de Amerikaanse Brit, maar het was de straatverlichting die in de Theems weerkaatste die de jonge Nederlander trof; een jaar eerder was in Parijs de overzichtstentoonstelling van Whistler te zien geweest.

Van Gogh and Britain is een evocatieve expositie, die een citaat van Oscar Wilde in herinnering roept: ‘We liggen allemaal in de goot, maar sommigen van ons zien de sterren.’

Van Gogh and Britain is te zien tot 11/8.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden