De televisie de deur uit: nieuws mijden omdat je er naar van wordt

'Ik ben een rustiger en blijer mens geworden'

De veelal zorgelijke berichtenstroom in de media maakt een groeiende groep nieuwsvolgers zo kwaad of verdrietig dat zij verder gaan als 'nieuwsmijders'.

Foto Harry Cock / de Volkskrant / Marlena Waldthausen

Met een 'Trump-filter' op de smartphone lijkt Amerika een oase van rust. Het is evenals een 'nieuwsdieet' een strategie van een groeiende groep nieuwsvolgers om niet al te gedeprimeerd en gestrest te raken van de roerige buitenwereld. Want niet iedereen weet het hoofd koel en de hartslag kalm te houden in de weinig vrolijkmakende berichtenstroom over de onstuimige Amerikaanse president, Syrië, terroristische aanslagen, verdronken vluchtelingen, smeltende ijskappen en opkomend populisme.

Hoe omvangrijk de groep 'nieuwsmijders' is, is niet bekend. Maar dat ze er zijn is evident, zegt hoogleraar journalistiek Irene Costera Meijer van de Vrije Universiteit Amsterdam. Ze heeft de indruk dat hun aantal toeneemt. Costera Meijer doet onderzoek naar deze groep, samen met een collega van de Oxford University. Niet alleen brengen zij in ruim 26 landen de omvang van 'nieuwsmijders' in kaart, ook onderzoeken zij de motieven en strategieën om nieuwsconsumptie te beperken, evenals de rol van media in het vluchtgedrag. Jagen media met hun focus op onheil een deel van de lezers en kijkers weg?

Vlucht- of vechtgedrag

In tijden van grote onrust en onzekerheid vertonen burgers vlucht- of vechtgedrag. Dit is ook terug te zien in hun nieuwsconsumptie, zegt mediapsycholoog Monique Timmers van de Universiteit van Amsterdam. Een deel hongert juist naar méér kennis omdat het inzicht en overzicht geeft. Zo tellen Amerikaanse kranten sinds de verkiezing van Donald Trump vele tienduizenden nieuwe abonnees en onlinelezers.

De manier waarop media nieuws brengen, is van grote invloed op vermijdingsgedrag, stelt Timmers. Feiten maken steeds meer plaats voor opinies en commentaren en commentaren op commentaren. Daarbij worden volgens haar meer dan voorheen 'angstaanjagende frames' gebruikt. 'Trump wordt neergezet als een gevaarlijke gek, alsof een Derde Wereldoorlog op de loer ligt. Vluchtelingen zouden het land overspoelen. Dat maakt onrustig.'

Timmers kan zich voorstellen dat dit leidt tot vermijdingsgedrag. 'Het zijn vooral de commentaren en rampscenario's die geschetst worden die mensen onrustig maken. Om alle gebeurtenissen in het nieuws aan te kunnen, is een zekere gezonde afstomping nodig. Velen zijn daartoe in staat. Degenen met een groot inlevingsvermogen kunnen moeilijker afstand nemen en kiezen er soms uit zelfbescherming voor minder nieuws te volgen', zegt de mediapsycholoog.

De Deense onderzoeker Kim Schrøder, als hoogleraar communicatie verbonden aan Roskilde Universiteit, deed vorig jaar een kwalitatief onderzoek onder 475 nieuwsmijders in vier Europese landen. Onder hen zijn zeker ook maatschappelijk geëngageerden, stelde hij vast. Als veelgenoemde redenen om minder of geen nieuws te volgen, noteerde hij dat het deprimeert, kwaad maakt en dat er 'interessantere dingen te doen zijn'.

Hoogleraar journalistiek Costera Meijer ziet drie groepen 'nieuwsmijders', naast degenen die geen interesse hebben in nieuws. Zo zijn er betrokken, politiek bewuste burgers die om politieke redenen onlineberichtgeving over bijvoorbeeld Trump en Wilders mijden, omdat zij met kliks, likes en delen niet willen bijdragen aan nieuwshypes noch aan het verdienmodel dat kleeft aan veelgelezen onlineverhalen. Een 'Trump-filter' zoals in de Verenigde Staten nu populair is, is te installeren voor wie moe is van één onderwerp.

Radicaal positief

Een tweede groep is maatschappelijk betrokken, maar wil haar gemoedsrust niet meer negatief laten beïnvloeden door de veelal zorgelijke berichtgeving in media. 'Dit zijn vaak hoogopgeleide, witte mensen die radicaal positief in het leven staan, zoals new agers', zegt Costera Meijer. Zij informeren zich via programma's als Tegenlicht en lezen de Happinez. Het Journaal zetten ze uit als er beelden van rampen verschijnen. De krant kopen zij alleen als er een hoopgevend verhaal op de voorpagina staat. 'Deze groep wil alleen over gebeurtenissen in de wereld lezen als het een constructief verhaal is, waarin naast de feiten context wordt gegeven en een perspectief wordt geschetst', aldus de hoogleraar.

De derde groep is zo gedesillusioneerd geraakt door alle ellende in de wereld dat zij heeft besloten niet of nauwelijks nieuws meer te consumeren. De ellende in de wereld is te overweldigend geworden en lijkt oneindig. Het bezorgt hun stress en een gevoel van machteloosheid.

Mirjam Vossen herkent zich in alle 'nieuwsmijders', maar weigert toe te geven aan de aanvechting weg te duiken. En niet alleen omdat berichtgeving haar brood is. Ze promoveert aan de Universiteit van Leuven en Nijmegen op 'framing' door media - waarin negativiteit volgens haar een schaduw werpt over alles wat er wel goed gaat. Daarnaast is ze werkzaam voor het een jaar jonge platform World's Best News, dat vooral bericht over positieve ontwikkelingen in de wereld. Omdat daar volgens Vossen ten onrechte veel te weinig aandacht voor is. 'Goed nieuws haalt zelden de media. Wij willen met onze berichtgeving bijdragen aan een realistischer beeld.'

In haar omgeving hoort Vossen steeds meer mensen zuchten bij de sombere toon die veel berichtgeving domineert. Zelf heeft ze er sinds de verkiezing van Donald Trump last van. 'Ik heb de neiging nieuws over hem te mijden omdat ik er naar van word. Er hangt iets onheilspellends in de lucht; alsof het de verkeerde kant op gaat met Amerika en daarmee met de wereld. Ik beperk de informatie over Trump tot achtergrondverhalen en analyses. Alle nieuwtjes sla ik over. Hetzelfde doe ik met berichtgeving over het opkomende populisme.'

Om zichzelf weer even met twee benen op de grond te zetten, ging Vossen op zoek naar statistieken van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) over de stemming in Nederland. 'Een meerderheid is tevreden over onze samenleving, over de economie en steunt het lidmaatschap van de Europese Unie. Alleen voor PVV'ers gaat dit niet op.'

Als je het nieuws volgt, lijkt de wereld er slecht voor te staan, terwijl er de laatste decennia immens veel is verbeterd, ook in ontwikkelingslanden, stelt Vossen. 'Het risico van dominerende negatieve berichtgeving is dat mensen niet meer geloven dat verandering ten goede mogelijk is. Het tegendeel is waar. Meer aandacht voor positieve ontwikkelingen houdt burgers betrokken.'


'In het weekend zet ik vaak het modem uit'

Louis Stiller (57), publicist en uitgever, pendelt tussen Warffum en Amsterdam.

'Al een paar jaar worstel ik met het nieuws - vooral met de tsunami aan slecht nieuws. Die veroorzaakt een sluimerend gevoel van onbehagen en zorgen, soms zelfs stress. Als ik veel heftig nieuws voorbij zie komen, moet ik me echt even schrap zetten en een innerlijke dialoog voeren om mijzelf gerust te stellen. Wat gebeurt er als de zeespiegel blijft stijgen? Ach, we hebben toch fijne dijken. Keren de jaren dertig terug, met kans op een wereldoorlog? Want gaat die zot van een Trump op de nucleaire knop drukken? Nee, geschiedenis herhaalt zich nooit helemaal precies.

'Toch sluit ik mij niet af, daarvoor ben ik te nieuwsgierig naar de wereld om mij heen. Ik heb mijzelf op een nieuwsdieet gezet, sinds de aanslagen in Parijs, eind 2015. Het was mij te veel geworden en ik besloot op onderzoek uit te gaan: hoe schadelijk kan nieuws zijn? Ik schreef er een essay over: Brekend: geen nieuws vandaag.

'Mijn nieuwsdieet is als volgt. In het weekend zet ik vaak het modem uit en volg ik geen enkel onlinenieuws. De televisie heb ik tien jaar geleden al de deur uitgedaan. Door de week mag ik twee maal per dag online maximaal een half uur nieuws consumeren. Met behulp van hashtags volg ik een beperkt aantal onderwerpen.

'Zo informeer ik mij via regionale media en websites van actiegroepen over de gasboringen en bevingen in Groningen. En ik lees veel over computergames. De ontwikkelingen in Mosul in Irak volg ik op de voet, omdat ik benieuwd ben of het nu wel zal lukken IS uit hun hoofdstad te verjagen. Op de sites van Amerikaanse kranten volg ik de clash tussen Trump en de rechterlijke macht over het inreisverbod. Ik wil weten of hij te stoppen is. Al het secundaire Trump-nieuws negeer ik.

'Ik heb nu tijd om alle verkiezingsprogramma's te lezen. Dat heb ik nooit eerder gedaan. Ik maak aantekeningen en laat de stof bezinken om tot een weloverwogen keuze te komen. Dat is me meer waard dan al die commentaren.

'Het blijft een worsteling, want er is niet te ontkomen aan nieuws, zeker niet over Trump. Maar door mijn nieuwsstrategie slaag ik erin meer rust te vinden. En ik lees meer boeken. Dat is ook heerlijk.'

Louis Stiller. Foto Harry Cock / de Volkskrant

'Ik ben een rustiger en blijer mens geworden'

Marnix Pauwels (48), copywriter bij een reclamebureau in Amsterdam.

'Mosul? Dat zegt mij niks. Ik volg het nieuws niet meer. Dat wil niet zeggen dat ik geen idee heb wat er in de wereld gebeurt. Wie niets van Trump wil weten, moet zich in een kelder laten inmetselen. Via Twitter en tijdens de lunchpauze op mijn werk vang ik wel het een en ander op. Als er een aanslag is, weet ik dat. Als Trump de eerste steen van de muur langs de grens met Mexico legt, weet ik dat. Meer hoef ik er niet over te horen.

'Soms krijg ik het verwijt dat ik mijn ogen sluit voor de buitenwereld, dat het 'lekker makkelijk' is hoe ik nu leef. Maar ik ben een rustiger en blijer mens geworden sinds ik van mijn nieuwsverslaving af ben.

'Ik werd moe, misselijk en gedeprimeerd en voelde mij machteloos van alle ellende in de wereld. Ik kan al die problemen niet oplossen. Wat heeft het dan voor zin er veel over te lezen en mij er druk om te maken? Dat geldt zeker voor nieuws over aanslagen. Veel weten maakt bang en dat is precies wat terroristen willen bereiken.

'Ik zag de noodzaak niet meer van goed geïnformeerd zijn. De behoefte om in een discussie met feitenkennis als winnaar uit de bus te komen, was ook verdwenen. Ik schudde de morele plicht die ik van huis uit had meegekregen om goed geïnformeerd te zijn van mij af. Het is geleidelijk gegaan. Vier jaar geleden heb ik mijn drie krantenabonnementen opgezegd, daarna ging de televisie de deur uit. Ik stopte met voortdurend op mijn telefoon het nieuws te checken.

'Er is meer ruimte en rust in mijn hoofd voor de creativiteit die ik nodig heb voor mijn werk. En te ontdekken wat mij drijft. Zo ben ik mij meer gaan bezig houden met zaken waar ik wel iets aan kan doen. Zoals advies geven over omgaan met depressie en met een verslaafd familielid. Uit ervaring weet ik daar veel van. Er lopen veel mensen rond met depressies die er met niemand over durven te praten.

'Daarnaast schrijf ik gedichten over de kleine, mooie, overzichtelijke kant van het leven. Over vlinders en mieren. Laat mij maar in een hoekje poëzie maken terwijl de wereld in brand staat.'

Foto Marlena Waldthausen

'Geen zin meer energie te verspillen aan al die meningen'

Winny Bos (45), beginnend ondernemer in lekkernijen voor mensen met allergieën, Amersfoort.

'Dat Donald Trump was gekozen als president, hoorde ik van een vriend. We hadden die dag toevallig afgesproken en hij was zo verbaasd dat hij zijn verwondering met mij deelde. Ik luisterde naar zijn verhaal en liet het verder gaan. Nieuwsgierig naar wat Trump doet, ben ik niet. Hij doet toch wat hij wil en ik kan er niets aan veranderen. Het is vervelend dat hij verkozen is, maar ik kan mij er niet druk om maken.

'In de zomer van 2016 ben ik gestopt met het volgen van nieuws. Het nieuws valt mij zwaar, al die negativiteit en prikkels. Ik weet niet wat ik met al die informatie aan moet. Ik merkte dat ik steeds minder naar nieuws ging kijken en uiteindelijk zelfs de televisie de deur uit deed. Ik keek vooral naar het Journaal en actualiteitenprogramma's als RTL Late Night en Pauw. Ik had geen zin meer mijn energie te verspillen aan al die meningen. Zelfs de lokale krant, die ik gratis in mijn brievenbus krijg, lees ik niet meer.

'In mijn omgeving wordt verbaasd gereageerd. Sommigen vragen of ik het nieuws niet mis. Anderen hebben er bewondering voor dat ik zo leef en zeggen dat ze het zelf niet zouden kunnen.

'Als er iets belangrijks gebeurt, geloof ik wel dat iemand in mijn omgeving het mij vertelt. Als ik iets wil weten, kan ik het altijd opzoeken op internet. Die situatie heeft zich nog niet voorgedaan.

'Informatie over de verkiezingen mis ik niet. Ik vind het niet interessant om mij daarin te verdiepen. Van het programma van politieke partijen komt niets terecht zodra ze in een kabinet zitten. Ik geef mijn stemrecht aan een vriend of vriendin, die mag dan voor mij kiezen. Dat doe ik al jaren op die manier.

'De tijd die ik over heb sinds ik geen nieuws meer volg, besteed ik aan het ontwikkelen van mijn creatieve kant. Ik schilder, teken, schrijf en kleur mandala's in. Daar krijg ik energie van. Ik loop veel buiten in de natuur en zie mijn vrienden vaker. Puur en zuiver leven vind ik belangrijk, ook daar steek ik tijd in. Ik lees over voeding en volg trainingen en coachingtrajecten. Ik heb weer tijd om boeken te lezen over nieuwe manieren van ondernemen en leven, over de betekenis van dromen.'

Foto Marlena Waldthausen

Bronnen voor positief nieuws

Worldsbestnews.nl
Goed nieuws uit de hele wereld ('Meer kinderen maken de basisschool af' en 'Het gaat economisch goed met Europa')

Hetnieuwsvandevooruitgang.nl
Ook radiobulletins op radiozender Sublime FM ('Japan ontwikkelt bestuivingsdrones' en 'Recordaantal 100-jarige Denen')

NOS.nl
Elke zaterdag 'Er was deze week ook goed nieuws' ('Minderjarige mbo'ers mogen gratis door het land reizen' en 'Ruben redt gevallen vrouw van aanstormende trein')

Theoptimist.nl
('Bedrijven vergroenen sneller dan de overheid' en 'Recordbedrag voor goede doelen')

Happynews.nl
('Parijs krijgt zwevende watertaxi's' en 'Afrikaanse boeren kunnen wereld voeden')

Meer over