De tekenkunst is niet klein te krijgen

Drawing Typologies..

AMSTERDAM Dat wordt nog een lastige klus voor Gijs van Tuyl. Onlangs zonden 450 kunstenaars hun tekeningen in. Ze waren gevraagd om werk te sturen dat in de collectie van het Stedelijk Museum in Amsterdam zou kunnen worden opgenomen. Van de tekeningen zijn er dertig door een jury geselecteerd. En de directeur mag daarvan kopen wat hij wil, voor maximaal 60 duizend euro.

Maar het aanbod blijkt zo levendig en gevarieerd, dat het maken van een keuze bijna ondoenlijk lijkt. Het talent bruist, blijkt uit de tentoonstelling Drawing Typologies. Voorstel tot Gemeentelijke Kunstaankopen die nu in het Stedelijk te zien is.

Is dat opmerkelijk? Jazeker. De tekenkunst had lange tijd het aura een kunstvorm te zijn die slechts gold ter voorbereiding van schilderijen en sculpturen. Weliswaar gaven tekeningen rechtstreeks inzicht in de persoonlijke gedachten van de kunstenaars, maar ze hadden geen autonome status.

En toch. Grote disciplines als schilderkunst en beeldhouwkunst raakten de afgelopen decennia steeds meer in gevecht om de hegemonie met nieuwe kunstvormen als televisie, internet en video. Het gebrek aan statuur blijkt daardoor wellicht juist een groot voordeel van de tekenkunst: als een blijvende onderstroom die blijkbaar nooit opdroogt.

Komt bij dat (zoals juryvoorzitter en gastconservator Roel Arkesteijn in de catalogus schrijft) de tekenkunst het lot van de schilderkunst bespaard is gebleven: steeds opnieuw te worden doodverklaard om daarna te worden gereanimeerd. Een cynicus zou zeggen dat de tekenkunst daarvoor te onbeduidend is. Maar reëler is het om Arkesteijn gelijk te geven: de tekenkunst is blijkbaar niet klein te krijgen.

De belangstelling onder kunstenaars voor het tekenen is groot gebleven. Wat in het Stedelijk maar weer eens duidelijk geëtaleerd wordt: iedereen tekent, ook kunstenaars die eigenlijk bekend staan om ander werk, en misschien daarom wel niet meer alleen met een potlood op papier te werk gaan. Laat staan dat er hoofdzakelijk nog stilstaande beelden worden gemaakt, die roerloos ingelijst aan de muur hangen.

De tekenkunst heeft zijn traditionele grenzen overschreden. Clichés zijn overboord gegooid. Vernieuwend is dan ook de keuze om bijvoorbeeld de bijdrage van de Zweedse kunstenares Etta Säfve tot de tekenkunst te rekenen: een hilarische 8mm film waarop een man in een winterlandschap de sneeuw van bomen schudt. Of de afbeelding van een afgelegen eiland met geknakte palmboom die de Argentijnse Amalia Pica met haar voeten in de sneeuw tekende. Of de portretten die de Peruaan Marco Pando kraste in transparant celluloid en aan elkaar plakte tot een filmvoorstelling in zijn mobiele bioscoop.

Geen van deze werken past in de traditie van wat tot voor kort tot de tekenkunst gerekend werd. Alle drie behoren ze er wel degelijk toe, nu ze eenmaal als zodanig gepresenteerd worden. Tekenkunst is blijkbaar een rekbaar begrip geworden, hoewel één veronderstelling nog steeds geldig blijft: tekeningen schetsen een wereld dicht bij huis.

Het kan aan de kunstenaars zelf liggen of aan de jury die de keuze heeft gemaakt, maar de onderwerpen die tentoongesteld worden zijn niet groots, wereldomspannend of maatschappelijke geëngageerd. Uitzonderingen daargelaten, zoals een metersgrote tekening van Charlotte Schleiffert die gezichten van Pakistaanse vrouwen tekende die door overgoten zuur zijn verminkt, uit eerwraak, en de eenmansactie van Joseph Semah om de wereldgodsdiensten dichter bij elkaar te brengen.

Het merendeel van de geselecteerde werken (van de poëziealbumlyriek van Lily van der Stokker tot de intrigerende huis-tuin-en-keuken-psychologie van Voebe de Gruyter) bevestigt evenwel het imago dat politieke boodschappen en breed culturele onderwerpen níet tot de core business van de Nederlandse kunstenaar behoren, ook al heeft een groot deel onder hen hun roots buiten onze landsgrenzen.

Dat neemt niet weg dat de micro wereld waarin hun werk zich wel beweegt verrassend genoeg is. Reden genoeg voor Stedelijk-directeur Van Tuyl om veel werk aan te kopen, om daarmee de collectie van het Stedelijk mee uit te breiden.

Rutger Pontzen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden