De tandarts fotografeert niet als een amateur

Bert Bracke, geboren in 1929, was jarenlang doodgraver op een kerkhof in Antwerpen. De Belg verdiende er geld om zijn hobby uit te oefenen: de fotografie....

Dat klinkt amateuristisch. Grafstenen zijn vaak clichémonumentjes. Kruisen, Mariabeelden, een Jezus aan het kruis: allemaal overblijfselen van een traditie die zich na de barok niet verder meer heeft ontwikkeld. Foto's van die stenen zijn vaak nog grotere clichés. Professionele fotografen blijven er het liefst ver vandaan.

Bracke niet, en gelukkig maar. Van de drie foto's van hem die zijn te zien op de fototentoonstelling Beeld & Passie in Antwerpen, is er een van de Oude Begraafplaats in Oostende. Graftombe Wagnerienne heet de zwartwitfoto.

Een ovalen schilderij van een Walküre op een glazen plaat wordt door het zonlicht op een schuine zijwand geprojecteerd. Daar ligt een net zo ovalen bierviltje van Stella Artois. Op de achtergrond een rijtje zerken met fotootjes van overledenen: opnieuw ovalen vormen. Zo weet Bracke de valkuilen van de kerkhoffotografie te omzeilen: hij maakt een abstracte compositie, een spel van rechte hoeken en ronde bogen. Weloverwogen, verstild, relativerend - professioneel.

Bert Bracke is een van de ontdekkingen van de curator van Beeld & Passie, docent geschiedenis van de fotografie in Brussel Johan Swinnen. Vorig jaar stelde hij nog de controversiële fotoexpositie Attack! samen voor het Holland Festival.

Maar hij blijkt ook een nostalgisch man. Zeven jaar lang reisde hij België af, op zoek naar de 'vrije fotografen' die in de jaren vijftig en zestig opkwamen en van wie de meesten later in de vergetelheid zijn geraakt.

Van de 24 mensen die hij zocht, waren er nog 22 in leven (vijf zijn er sinds 1993 overleden). Hij interviewde ze voor de radio en verzamelde ondertussen foto's voor zijn expositie. Die is er nu eindelijk, samen met het boek Fotografie in Dialoog, waarin de interviews zijn opgenomen.

De foto's moest hij soms 'van onder het bed' vandaan halen, zegt hij. Want in België wordt de fotografie als kunstvorm nog steeds onderschat. Toegegeven, er is nu een aantal fotografiemusea, maar een fatsoenlijk archief bestaat nog steeds niet. 'België is een land van schilders.'

Subsidies, laat staan opleidingen, bestonden er niet voor kunstfotografen in de jaren vijftig en zestig. De meesten hadden, net als Bracke, een baan: als spoorwegbediende, operazangeres, tandarts.Een aantal hield er na een paar jaar weer mee op. Slechts een enkeling wist van de fotografie zijn werk te maken.

Toch, benadrukt Swinnen, verdienen ze een plaats in de Belgische kunstgeschiedenis. Ze verkeerden in die tijd in het 'vrije circuit' van foto- en vriendenclubs, ze gingen om met kunstenaars als Marcel Broodthaers en Hugo Claus, en ze experimenteerden met elke mogelijke vorm van fotograferen. Ze hebben een belangrijke rol gespeeld bij het ontstaan van de moderne Belgische fotografie, aldus Swinnen.

Hij heeft zijn expositie de ondertitel 'Pioniers van het modernisme in de Belgische fotografie' meegegeven. Dat getuigt van iets te veel zendingsdrang. Experimentele modernisten kun je de meeste fotografen niet noemen. Eigenlijk zijn het eenlingen die uiteenlopende stijlen hanteerden.

De persfotograaf Ovide Maas was een sociaal-realist die in 1981 op indringende wijze het verwrongen staal na de bomaanslag op de Antwerpse diamantwijk vastlegde. Marcel Moriën, een vriend van René Magritte, maakteeen grappige surrealistische foto van een vrouw die haar tepel in de tuit van een theepot steekt. Van Antoon Dries (de tandarts) toont Swinnen een Man Ray-achtige opname van een vissenkom.

Als er al een dominante stroming aanwezig was onder deze diverse groep liefhebbers, is het de 'subjectieve fotografie' van de theoreticus Otto Steinert. Een aantal fotografen heeft zich op deze stijl toegelegd, met foto's van schimmen en lichtvlekken, bedoeld om een strikt persoonlijke indruk vast te leggen. Ook dat klinkt als amateurwerk - het is het zeker niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden