De taal van De Telegraaf

De openingskop van De Telegraaf van dinsdag luidde: 'Ziektegolf teistert Nederland'. Afgezien van de vraag of je uit de onafzienbare stroom wereldnieuws van het voorbije etmaal nu juist een bericht dat begint met de zin 'Veel Nederlanders voelen zich ziek deze dagen' tot het belangrijkste moet verklaren, wortelt de krant...

Het is een zelf gevestigde traditie, waarin ook het veelvuldig gebruik van 'ons land' hoort, een ruimhartig gebruik van adjectiva en een natuurlijk gebrek aan afkeer van clichés.

Een paar dagen voor de ziektegolf aan het teisteren sloeg, lazen we ook 'Tyfoon teistert GP van Japan'. Tientallen gevallen van teistering deden zich de afgelopen paar jaar voor in De Telegraaf waarvan velen onkundig moeten zijn gebleven.

'Noodweer teistert Zuid-Frankrijk'

(augustus) zal niemand ontgaan zijn, 'Noodweer teistert pretpark'

(juni) evenmin, net als 'Pyromaan teistert Deventer'

(mei). Maar 'Wandluis teistert sterrenhotels'

(juni) en 'Putdekseldief teistert Sittard-Geleen'

(maart) kan menigeen alsnog verrast doen opveren.

We beleven een goed teisterjaar.

Het is nog maar oktober en De Telegraaf heeft al veertien gevallen geconstateerd. Dat is een record gezien de scores van de afgelopen jaren, maar het moet beter kunnen. Twintig keer lijkt haalbaar.

Met zijn zes gevallen was 2003 een matig teisterjaar. Wel waren er aangrijpende bij. 'Stroopwafelbende teistert bejaarden in Alblasserwaard' is bijvoorbeeld schitterend. Zo'n kop maakt de hele krant goed. Eigenlijk is het zonde om na kennisneming van deze kop het bijbehorende stuk nog te gaan lezen. Wat een leed zit erin verborgen. Bejaarden, en dan ook nog in de Alblasserwaard. Je ziet dat verzorgingstehuis voor je, in Nieuw-Lekkerland of Bleskensgraaf. Het regent en de oudjes zitten beneden aan de koffie. Mevrouw Otjes is jarig en trakteert op stroopwafels, onkundig van het feit dat op hetzelfde ogenblik de man van wie ze zojuist aan de voordeur de traktatie betrok (een deel van de de opbrengst ging naar het goede doel, zei hij) doende is de AOW van haar girorekening te halen.

'Japanse oester teistert Nederlandse mossels' is ook niet gering en het verhaal eronder moet je nu juist wel weer lezen, want je hebt geen idee wat zich onder water afspeelt. Wat heeft een Japanse oester te zoeken in ons land? En kan hij zich niet beter met zichzelf bemoeien dan met ons oer-Hollandse zeebanket? En wat behelst het teisteren van die oester dan wel? Beetje zitten klieren onder water? Zinloos geweld plegen? Smakken tijdens het eten? De beste plekjes bezet houden?

Het jaar 2002 was een stuk beter, met elf gevallen van teistering ('Buikloop teistert ook andere scholen' en 'Vossenfamilie teistert woningblok'); 2001 was uitgesproken mager met twee gevallen van noodweer dat teisterde; en 2000 deed weer redelijk mee met zes (onder meer 'Stankgolf teistert Diemen' en 'Seksterreur teistert ”veilig” Central Park'.

Als we naar het lopende jaar kijken, mogen we dus constateren dat het teisteren in de koppen van De Telegraaf sterk oprukt. Omdat het niet waarschijnlijk is dat de wereld in zo'n hoog tempo verruwt dat we dit jaar wereldwijd misschien wel twintig gevallen van teistering beleven, moet de verklaring elders liggen. Zelfs wanneer de gevolgen van het broeikaseffect de koppenmakers vaker nopen naar het woord 'noodweer' te grijpen, waarbij het werkwoord 'teisteren' nu eenmaal onmisbaar is, is de sterke stijging nog niet verklaard.

Zou het taalgebruik in De Telegraaf dan aan het veranderen zijn? Is er sprake van taalinflatie? Dat lijkt er nu juist niet op. De zinsbouw in de krant is in een jaar of veertig weliswaar meegemoderniseerd, wat minder plechtig geworden, maar de woordkeus, het gebruik van gemeenplaatsen, lijkt al die tijd tamelijk constant. Zo spreekt men nog steeds ook met graagte van de Hoofdstad, de Hofstad, de Maasstad, de Koekstad, de Lichtstad, de Tapijtstad, de Kaasstad, de Sleutelstad.

In de krant van dinsdag werd niet alleen een geval van teistering geconstateerd, maar ook ontsnapte een 10-jarige jongen 'aan een gruwelijke dood'; kampten opleidingen 'met een nijpend gebrek aan stageplaatsen'; viel de opzet van IJburg 'in het water'; waren de passagiers van een gestrande luchtballon 'danig geschrokken'; werd Michiel de Ruyter betiteld als 'onze nationale zeeheld'; waren Rembrandt en Van Gogh niet zo maar schilders maar 'wereldberoemde schilders'; werden de staatkundige veranderingen op de Antillen 'broodnodig' geacht; bleken zich bij aanrijdingen met reeën 'levensgevaarlijke situaties' te kunnen voordoen ('Het dierenleed als gevolg van de aanrijding is enorm. Reeën sterven een pijnlijke dood bij een botsing'); en moest Miss Nederland 2004 'er nog wel aan wennen dat haar rustige leventje in Zeeland in een klap is veranderd'.

De Telegraaf van 28 april 1967, daags na de geboorte van Willem-Alexander, sprak van 'de gelukkige grootvader', die 'handen tekort kwam om de gelukwensen in ontvangst te nemen'; 'een gelukkige grootmoeder verliet gisteren na een spannende dag het Academisch Ziekenhuis in Utrecht'; Claus bleek 'een trotse vader' en 'de geboorte van de zo langverwachte prins veroorzaakte gisteravond een ongekende feestvreugde'. Uit de categorie gemengde berichten: 'Geheel overstuur kwam zij thuis, maar zij kon de politie toch een goed signalement van de aanrander geven'.

Omstreeks die tijd moet de taal van De Telegraaf dus zijn gestold.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.