De stukken van toneel- en scenarioschrijver Nathan Vecht zijn overal

Wat voor werkwijze ligt ten grondslag aan al dat succes?

Stukken van toneelschrijver Nathan Vecht (40) domineren de podia. En of het nu om toneel gaat of om musical, altijd dienen zijn teksten zowel de ernst als de lach. Aan de Volkskrant legt hij uit hoe hij dat doet.

Nathan Vecht. Beeld Jan Philip Welchering

Het is de geregelde theaterbezoeker zo langzamerhand onmogelijk gemaakt níét een stuk van de hand van toneel- en scenarioschrijver Nathan Vecht te hebben gezien. Zomer 2016 ging de met vier Musical Awards bekroonde musical In de ban van Broadway in première. Afgelopen najaar volgde de komedie Gidsland voor Mugmetdegoudentand, voor wie hij anderhalf jaar daarvóór het farce-drieluik Kunsthart had geschreven. Beide voorstellingen kregen in de Volkskrant vier sterren. Morgenavond gaat de zwarte komedie Aquarium in première in het Amsterdamse DeLaMar Theater. En dan staat ook nog de musical Selma, Ann , Louis op stapel, net als In de ban van Broadway onder regie van Pieter Kramer.

Een ongekend grote productiviteit, al wil Nathan Vecht (40) dat zelf wel een beetje relativeren als we hem spreken in Amsterdam. Met vriendin en zoontje (bijna 1) is hij een paar maanden terug uit Berlijn, waar hij tweeënhalf jaar aan stukken heeft gewerkt. Dat al Vechts stukken zo dicht op elkaar worden opgevoerd komt vooral doordat je in het theater nu eenmaal te maken hebt met allerhande praktische zaken, als de agenda's van acteurs. Het lijkt een lawine, maar aan makerskant zijn er jaren overheen gegaan.

Maar toch: wat voor werkwijze ligt ten grondslag aan al dat succes, zowel in kwantitatieve als kwalitatieve zin? Want het is beslist Nathan Vechts signatuur die een groot deel van de lof binnensleept. Zijn werk kenmerkt zich door geestige, puntige, snelle dialogen, zowel in de musicals als in de toneelstukken. In het eerste genre is hij als schrijver onderdeel van een groter geheel, samen met vormgeving, choreografie en muziek. Daar is zijn handelsmerk onvermijdelijk minder prominent zichtbaar.

Maar met name in zijn werk voor toneel heeft hij in de loop der tijd een eigen stijl ontwikkeld, die hij omschrijft als 'serious comedy'. Het zijn komedies, er zitten scènes in waar je soms dubbel om ligt, maar ze hebben tegelijkertijd allerlei maatschappelijke situaties tot onderwerp waarmee je je dagelijks geconfronteerd ziet. Vecht: 'Ik houd ervan grote thema's uit de samenleving terug te brengen naar de menselijke maat, naar iets begrijpelijks of iets tastbaars. In die zin ben ik gefascineerd door het maatschappelijke drama. Meer dan, zeg, het familie- of huiskamerdrama.'

Zo laat Vecht in Kunsthart Mark Rutte concluderen dat Nederland geen land van verbeelding is, maar van nut en handel. Het is Ruttes weerwoord in een speech die hij voorbereidt in antwoord op het protest tegen de kunstbezuizigingen. Ga maar na, mijmert Rutte hardop in Kunsthart: de enige zin uit de vaderlandse toneelliteratuur die zich in het collectieve geheugen heeft vastgezet, is 'De vis wordt duur betaald.' De enige schrijver die in het buitenland populair werd, is Anne Frank. En de enige theaterproductie die wél goed loopt, is Soldaat van Oranje. Beide laatste ook nog omdat ze echt gebeurd zijn.

Loes Luca in de musical In de ban van Broadway.

Dat is een geestige observatie, zoals het hele stuk vol zit met figuren uit de wereld van kunst en politiek, die elkaar op vaak hilarische manier dwarszitten of juist negeren; museumdirecteur Pijbes versus de fietspaden, de kroningsdag van Willem-Alexander versus Armin van Buuren. Hilarisch bij vlagen, maar ook slim in elkaar gestoken.

Gidsland, net als Kunsthart onder regie van Lineke Rijxman, nam de huidige 'Hollandse identiteit' stevig onder de loep, via onder anderen de Groningse vrouw die steeds meer scheuren in haar huis ziet onstaan, terwijl in dezelfde ruimte haar puberdochter het Wilhelmus probeert te doorgronden. Vechts personages zijn soms grappig, maar ontroeren ook en blijven altijd waarachtig; het worden nooit karikaturen.

Vecht legt uit hoe grondig hij hierbij te werk gaat. Het helpt hem als hij van tevoren weet wie er meespelen. Bij Aquarium stelt hij zelf voor te werken met Jacqueline Blom en Guy Clemens. Hij schrijft graag 'op de acteur'.

De voorbereidingen zijn tijdrovend. Het eerste plan voor Aquarium, een komedie met Jacqueline Blom en Pierre Bokma over privacy en alles wat daarmee samenhangt, dateert uit 2014. Het waren de nadagen van de crisis en voor een theaterproducent was een nieuw stuk in plaats van een bekende hit - meer nog dan anders - een risico. Arjen Stuurman van Hummelinck Stuurman Theaterbureau durfde het aan, gesteund door acteur Pierre Bokma, die zin had in iets nieuws. Vecht legt zijn eerste idee over privacy voor en iedereen is enthousiast.

Dan breekt een tijd aan van onderzoek en ontwikkeling. 'Dat privacythema fascineert me zo omdat er die interessante paradox in schuilt: mensen willen in deze tijd heel graag gezien worden op alle mogelijke sociale media, maar tegelijkertijd maakt iedereen zich zorgen over het idee dat alle info zomaar op straat ligt.'

In het kader van zijn research laat Vecht zich rondleiden bij de Stasi in Berlijn, de ooit gevreesde Oost-Duitse inlichtingendienst - hij is zijn vriendin achterna verhuisd naar de Duitse hoofdstad, waar zij net een baan heeft gekregen. Wat hij daar hoort verrast hem: je zou denken dat het ergste wat mensen die bij de Stasi hun dossier komen opvragen te weten zouden kunnen komen, is dat hun broer of vader of beste vriend al die tijd informatie heeft gelekt. Maar nee. Wat mensen nog erger schijnen te vinden is dat er helemaal géén dossier over ze is. Dat willen velen niet geloven. 'Geen dossier? Dat is raar. Ik woonde onder iemand van de Stasi en had goed contact met een paar kunstenaars. Is het vernietigd? Is het kwijt?' 'Nee, mevrouw, er was niemand met u bezig.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Tv-serie Missie Aarde, met Kim van Kooten.

'Die tegenstrijdigheid van doodsbenauwd zijn ongezien te zijn en tegelijkertijd dingen geheim willen houden - een grondrecht tenslotte - dat is een heerlijk ingrediënt voor een comedy. Dat breng ik in Aquarium samen in één huwelijk en laat het knetteren.'

Maar van al dit soort voorbereiding zie je straks in de voorstelling niks terug. Aquarium gaat over hedendaagse digitale privacyschending. 'De kunst is al je vergaarde informatie weg te stoppen en in menselijke dialoog te vatten. Maar de toeschouwer moet wel voelen dat er een bodem onder zit. Daarvoor moet je veel tijd met je personages doorbrengen. Het heeft, net als een roman, tijd nodig en vergt verschillende versies. Je bouwt, je puzzelt. Daarom vind ik dit best een traag vak.'

Een vak dat hij, goedbeschouwd, nog helemaal niet zo lang uitoefent: tien jaar nu.

Nathan Vecht studeerde ooit architectuur, toen hij met de latere tv-presentator en ex-Lama Ruben Nicolai spontaan een cabaretduo begon. Beiden waren autodicact, maar ze hadden succes. Toch bleek dat niet zijn stiel, en hij volgde een aantal schrijfcursussen, de meeste in het buitenland. Vanaf 2008 resulteerde het in werk voor reizend theaterfestival De Parade, een geestige lunchvoorstelling en een supersnelle Don Juan-bewerking voor het Noord Nederlands Toneel. Plus bijdragen voor satirische tv-programma's als Panache en Koefnoen.

'Ik heb komedie gebracht in allerlei gedaanten, van absurd tot satire tot meer maatschappelijk-realistisch. Het schrijven van een tv-scenario is weer een heel andere tak van sport: dat moet vaak allemaal op heel korte termijn. De komische sf-serie Missie Aarde (VPRO) werd ook om die reden in teamverband geschreven.'

Inmiddels koestert Vecht de wens nog eens een serie te schrijven op de manier waarop de makers van Borgen dat konden, met een echt goede voorbereidingstijd.

Pierre Bokma en Annick Boer in Aquarium.

'Soms is het onvermijdelijk, maar ik probeer binnen één week niet aan meerdere projecten te werken. Wat ik in elk geval niet kan, is twee concepten tegelijk uitwerken. Er is er maar eentje waarvan ik 's nachts wakker kan liggen.' Echt scheppen lukt pas in alle rust.

'Daarna teken ik het verhaal uit. Bij langere stukken werk ik met grote vellen, waarop ik een overzicht maak van personages en lijntjes, zodat ik precies weet hoe het bouwwerk in elkaar steekt. Zo kan ik er doorheen bewegen en dingen aandraaien en scherpstellen.'

Ergens in hem is dus toch nog de architect aanwezig.

Sommige toneelschrijvers vinden het ontstellend moeilijk hun werk los te laten, maar tot die categorie hoort Nathan Vecht niet. 'Aan de ene kant houd ik van het solistische van het schrijfproces, aan de andere kant van de gesammtkunst. Ik kan dol zijn op acteurs die bereid zijn met mijn verzinsels aan de gang te gaan. Het wordt per definitie iets wat je niet in je hoofd had, daar moet je van uitgaan. Het is een bouwwerk waarmee steeds meer mensen zich bemoeien. Een artistieke of inhoudelijke worsteling met iemand kan pittig zijn en frustrerend, maar er zit ook charme en schoonheid in het idee dat je met dat lege vel begint en er iets ligt waarmee al die mensen zo bezield in de weer gaan.

Aquarium, regie Aat Ceelen en met Pierre Bokma, Jacqueline Blom, Annick Boer en Guy Clemens, gaat 17/2 in première in het DeLaMar Theater in Amsterdam.

Selma, Ann, Louise, regie Pieter Kramer en met Plien & Bianca en Arjan Ederveen, gaat 6/5 in première in het DeLaMar Theater.

'Wat echt een geweldig moment was: Kunsthart in Carré. Het stuk begon ooit als klein probeersel, dat steeds groter groeide. Maar toch, wat altijd blijft: een beetje wat ik ooit las bij Jonathan Safran Foer, iemand zegt tegen de hoofdpersoon: jij bent schrijver, dat is toch geweldig, daar moet je van genieten. Waarop die schrijver zegt: nou, het hoogst haalbare is dat ik me niet hoef te schamen. Dat herken ik heel erg.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.