Column

De Stijl bestaat honderd jaar, en iedereen wil meeliften op de publiciteitsgolf

Stelling: de wereld van Mondriaan ligt niet tussen Beethoven en Stravinsky

Tentoonstelling De ontdekking van Mondriaan in het Gemeentemuseum in Den Haag. Beeld anp
Tentoonstelling De ontdekking van Mondriaan in het Gemeentemuseum in Den Haag.Beeld anp

Piet Mondriaan was een groot muziekliefhebber, daar kunnen we kort over zijn. Je noemt een schilderij niet zo maar Fox Trot A, Broadway Boogie Woogie of Victory Boogie Woogie. Piet hield van mooie vrouwen en van dansen. Welnu, daar heb je muziek bij nodig. Persoonlijk heb ik zijn geometrisch-abstracte schilderijen nooit geassocieerd met swingende boogiewoogie. De linker pianohand houdt weliswaar een strak basritme vast, de rechter fladdert er met zwierige melodieën overheen.

Mondriaan zag in de jazz modernistische principes weerspiegeld die hij ook in zijn eigen werk toepaste, maar muziek bepaalde niet de structuur van zijn schilderijen. In de kunstgeschiedenis zijn betere voorbeelden van beeldend kunstenaars die een obsessie hadden met muziek. Wagners opera Lohengrin openbaarde aan de schilder Wassily Kandinsky een innige relatie tussen muziek en beeldende kunst. Vincent van Gogh ging op pianoles omdat hij de samenhang wilde verkennen tussen kleur en muziek - hij hoorde bijvoorbeeld Pruisisch blauwe klanken. In de 19de en 20ste eeuw zijn er talloze voorbeelden van synesthesie, de leer over zintuiglijke vermenging.

Eén ervan is muzikale visualisatie: het hoorbaar maken van een (kunst)werk in muziek. De Russische componist Modest Moessorgski baseerde zijn tiendelige suite Schilderijen van een tentoonstelling op een expositie van de schilder Viktor Hartmann. Knap werk: probeer maar eens een heksenhut op kippenpoten bij elkaar te componeren. Louis Andriessen structureerde in de jaren tachtig het derde deel van zijn magnum opus De Materie naar een schilderij van Mondriaan en noemde het De Stijl.

Kunstbeweging De Stijl bestaat honderd jaar, er is een mooie tentoonstelling in het Haags Gemeentemuseum en overal wil men meeliften op de publiciteitsgolf. In Den Haag bijvoorbeeld, zijn er een paar mannetjes op uitgestuurd met een kilometer plakfolie om gebouwen te voorzien van kleurvlakken in rood, geel en blauw.

Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Rutger Pontzen, Herien Wensink of Nell Westerlaken stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst.

Ook de muziek doet mee. Er worden odes gebracht aan Mondriaan, of Mondriaan dient als 'inspiratie'. Zo schreef jazzpianist en componist Rembrandt Frerichs een nieuw stuk voor contrabas 'geïnspireerd op'. Bart Chabot vertelde op tv dat Mondriaan door jazzimprovisaties inzag wat hij kon doen met 'ritmes, antiritmes, gelijkheid, ongelijkheid, kleur'. Muziek die 'hoekig' klinkt, wordt aan Mondriaan gekoppeld. Bij sommige concerten worden verhalen opgehangen over vervagende grenzen tussen muziek en schilderkunst. En nog zo het een en ander.

Tijdens het Festival Classique, vorige week in Scheveningen, bezocht ik een concert van het Residentie Orkest getiteld Movement: 'Honderddertig musici en dansers nemen je mee door de wereld van Mondriaan', aldus de aankondiging. Het orkest liet die wereld beginnen bij Beethoven en eindigen bij Stravinsky. Grieg kwam nog even voorbij en Dvorak mocht meedoen. Het was een feestelijk concert, maar was dit de wereld van jazzliefhebber Mondriaan? Voor het orkest langs schoven jonge danseressen in Mondriaanjurkjes van modeontwerper Michael Barnaart van Bergen, die leken op de Mondriaan-jurkjes van Yves Saint Laurent uit de jaren zestig. 'Movement, Mondriaan, Michael, mode, muziek, mooi', zei de presentator ergens tussen Grieg en Satie: begint allemaal met de letter M. Daarmee had hij de samenhang kernachtig samengevat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden