KinderboekenPjotr van Lenteren

De sprookjes van Schmidt zijn moeilijk te evenaren, maar Janneke Schotveld is erin geslaagd

De puntgave sprookjes van Annie M.G. Schmidt zijn nauwelijks te evenaren, maar het is Janneke Schotveld gelukt. 

De mooiste literatuur wordt zelden gedrukt en is hoogstpersoonlijk: spontane bedrandverhalen, ter plekke door vader, moeder, opa of oma bedacht. Annie M.G. Schmidt was een meester in dat vlotte genre en gelukkig zijn die van haar wel vastgelegd.

Bijvoorbeeld het hilarische verhaal ‘Roel-met-gevoel’, over een prins die zo begaan is met iedereen dat hij zijn land niet kan regeren. Of ‘Kwade gedachten’, waarin een kamerheer je slechtste denkwerk als dikke insecten ziet vliegen. Bijna trouwt de prins met een meisje dat helemaal geen gedachten heeft.

Aan de ene kant zijn het sprookjes naar klassiek model, met koningen en toverkollen, veel herhaling en een gelukkig einde. Aan de andere kant zitten ze vol eigentijdse steken onder water. Schmidt werd bekend om haar verzen, liedteksten en verfilmde voorleesboeken, maar deze korte verhalen vormen haar beste en meest tijdbestendige werk.

In de puntgave sprookjes staat elk woord precies op de goede plek en toch klinken ze alsof ze er geen tijd voor had. Waarschijnlijk was dat weleens zo: Schmidts bedrand was niet zelden de krant. Komt daar die knorrige ondertoon vandaan? Zou het daarom zijn dat haar heksen opvallend vaak haast hebben en na het zakendoen door het open raam schieten ‘als een straaljager’, zoals in ‘Spikkeltje’?

Onder die haast hebben haar korte verhalen – postuum verzameld in Allemaal sprookjes (Querido; € 12,50) – heus weleens te lijden. Maar de vijftien beste zijn zó goed dat iedere Nederlander ze uit het hoofd zou moeten kennen. Ze staan in het tweedehands nog goed verkrijgbare, bij leven verschenen Heksen en zo uit 1964.

Het is gek, maar in dit voor de hand liggende genre wordt niet zo veel meer geschreven voor kinderen tussen de 6 en 10, en zeker niet op dat hoge niveau. Dat komt misschien doordat er nauwelijks nog kinderpagina’s in kranten zijn en populaire weekbladen als Donald Duck al decennialang nauwelijks voorleesverhalen meer publiceren.

De onderhoudende, berijmde avonturen van Bette Westera en Thé Tjong-Khing, Kietel nooit een krokodil, waarin de zoons van de roverhoofdman dat natuurlijk toch proberen, en het sullige ridderverhaal Held op sokken (Gottmer; € 14,99) komen nog het dichtst in de buurt. Maar: geen uitbundige productie. En best prijzig, als je er een plank van vol wilt.

Beeld Van Holkema & Warendorf

Waarom zo traag, moet Janneke Schotveld gedacht hebben. Ze schreef de afgelopen drie jaar op hoog tempo drie bundels met eigentijdse sprookjes: De kikkerbilletjes van de koning, Het kattenmannetje en andere sprookjes en de Avonturen van de dappere ridster (Van Holkema & Warendorf; € 15,99 en € 14,99), de laatste geïllustreerd door Milja Praagman.

Hier regeert de aanstekelijke geestigheid die we sinds Schmidt zo hebben gemist. Lekker geschreven, fijne woordgrapjes, vette knipogen; elk woord swingt. En het mooiste: geen getut, meteen een hele bundel. En dat al drie keer achter elkaar.

Het standbeeld van de beroemde schrijver van vroeger komt van zijn sokkel om te kijken of hij nog wel gelezen wordt. Dat valt tegen. De bakker verstopt zich in een boom, zo verliefd is hij. Abdul de fietsenmaker durft hij niet onder ogen te komen. Ridster tegen agent, als er een leeuw is ontsnapt: ‘Eerst praten dan schieten, wanneer leren jullie dat nu eens?’ Als ze klaar is, tuft ze op de grond en kan ze eindelijk haar ontbijtbolletjes bestellen, of er op haar uiteraard stalen ros vandoor.

Wat is er toch misgegaan sinds de gebroeders Grimm grappige en gewelddadige, mondeling doorgegeven volksverhalen optekenden? Moeders, vaders, oma’s en opa’s lijken niet meer te durven. Wat een onzin, zou de dappere ridster zeggen. Om daarna nog even hartgrondig op de grond te tuffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden