De snelle opkomst en de treurige val van de bedenker van Black Power

Beeld Erik Berg001

Waarom is Stokely Carmichael, bedenker van het begrip Black Power, in de vergetelheid geraakt? Hij hoorde toch met Martin Luther King en Malcolm X tot de Grote Drie van de zwarte beweging in de jaren zestig. Heeft het soms iets te maken met zijn liefde voor Miriam Makeba?


Voor het eerst is er een volledige biografie: Stokely - A Life van de Peniel E. Joseph, hoogleraar geschiedenis aan de Amerikaanse Tufts University. Die vertelt al in het begin van zijn boek dat Stokely als tiener zijn zus had voorspeld eens met de beroemde Zuid-Afrikaanse zangeres te zullen trouwen. De romance begon in 1967, 200 pagina's verder. Hij was 26, zij 35.


De president van Guiné-Conacry, Sékou Touré, was hun beider gastheer. Kwame Nkrumah, de door militairen in ballingschap gedreven Ghanese leider, ontving hen graag in zijn huis in Conacry, afzonderlijk en als stel. Carmichael nam later een nieuwe naam aan: Kwame Ture. Hij en Makeba kozen in 1969 voor een leven in Afrika.


Helemaal vrijwillig was dat niet. Het huwelijk in april 1968 was een sexy onderwerp voor de roddelbladen, er werd schande van gesproken. Vooral Makeba moest zwaar boeten: wat deed de zangeres die voor president Kennedy had gezongen op diens verjaardag (al werd de bijdrage van Marilyn Monroe legendarischer) met die zwarte Amerikaanse schreeuwlelijk die genoeg had van lijdzaam verzet en macht opeiste, desnoods met geweld? Haar platen werden niet meer gedraaid op de radio, ze kreeg weinig uitnodigingen meer in de VS.


Stokely Carmichael werd op zijn beurt meewarig bekeken door zijn radicale maten. Makeba mocht dan een anti-apartheidsactiviste zijn met haar muziek, ze was ook wel erg deel van de rich and famous.

Beeld /Hollandse Hoogte

Buitenbeentje

Een buitenbeentje was Stokely altijd al geweest. Hij werd geboren in Trinidad en groeide vanaf zijn 10de op in de Bronx, New York, in een relatief welgesteld zwart gezin. Op school zat hij tussen blanke kinderen; hij was altijd een van de besten van de klas. Al vroeg raakte hij betrokken bij acties voor zwarte burgerrechten en koos voor de Howard universiteit in Washington, een campus voor de zwarte elite. Hij behaalde er in 1964 een graad in de filosofie en ontpopte zich tot de leider van de zwarte studentenbeweging, die gelieerd was aan de geweldloze burgerrechtenbeweging van King.


Joseph beschrijft uitgebreid en indringend hoe de piepjonge Carmichael zijn sporen verdiende bij de acties van de jaren zestig, zoals de freedom riders. Net als vele anderen bracht hij periodes door in de cel. Zijn welbespraaktheid maakte hem tot een gewild spreker bij betogingen. King zag hem als een protegé en als een mogelijk opvolger, schrijft Joseph. Hoewel Carmichael meer en meer onder de indruk raakte van de onverzoenlijke taal van concurrent Malcolm X (maar niet van diens islam), verbrak King nooit het contact. Na de moord op King was Carmichael een van de opvallendste gasten op de begrafenis.


Na de dood van Malcolm en King werd Stokely Carmichael het gezicht van het zwarte verzet in de VS. Maar niet voor lang. Nadat hij naar Conacry was verkast, verloor hij het contact met de VS, hoewel hij nog enkele succesvolle en lucratieve tournees met redevoeringen hield. De zwarte beweging raakte in een crisis, de gewelddadige Panthers verdwenen in de gevangenis of vonden de dood.


Carmichael en Makeba zaten vast in Guinee, een isolement. Hun huwelijk was er niet tegen bestand - ze gingen in 1973 uit elkaar. Makeba zou nog veel furore maken, Carmichael kwijnde weg. Hij trok op met Afrikaanse leiders, die al Black Power hadden, maar wrede dictaturen leidden. Touré werd al niet meer als voorbeeld gezien toen Carmichael zijn paladijn werd. Toen Carmichael zich door de Oegandese dictator Idi Amin liet fêteren, was het helemaal gedaan met zijn linkse, activistische imago.


Zijn vlucht met Miriam Makeba naar Afrika heeft er inderdaad toe geleid dat hij in de vergetelheid is beland, maar dat kwam niet door haar. Carmichael koos voor een gemakkelijk bestaan in Afrika. Joseph heeft voor het beschrijven van die periode van dertig jaar, tot de dood van Stokely Carmichael in 1998, maar één hoofdstuk van veertig bladzijden nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden