Review

De Sloveense auteur Drago Jancar levert een prachtig monument voor een dapper echtpaar af

De twee raakten begin jaren veertig in hun slot verstrikt in de geschiedenis.

Ze kon autorijden, studeerde in Berlijn, had zelfs haar vliegbrevet gehaald. Als huisdier hield ze een alligator, waarmee ze in Ljubljana over de promenade wandelde - totdat het beest na een ongelukkig badincident het huis uit moest en opgezet terugkeerde.

In Die nacht zag ik haar vertelt Drago Jancar (1948) het verhaal van de excentrieke, bloedmooie Veronika Zarnik en haar man Leo. De auteur baseert zich op ware gebeurtenissen rond een echtpaar dat begin jaren veertig op het slot Strmol woonde, in het noorden van Slovenië. De opgetekende herinneringen van een huishoudster waren de aanleiding tot het schrijven van dit boek, aldus vertaler Roel Schuyt in zijn nawoord.

Acht jaar na publicatie verschijnt dit werk van een van de belangrijkste Sloveense auteurs in Nederlandse vertaling. Binnen het kleine taalgebied is Drago Jancar al decennia een kritische, toonaangevende stem in de literatuur en het debat (onder Tito belandde hij in de gevangenis).

Die nacht zag ik haar

Fictie
Drago Jancar
Uit het Sloveens vertaald door Roel Schuyt.
Querido; 256 pagina's; €20.

In Die nacht zag ik haar concentreert Jancar zich op een grijze bladzijde uit de Sloveense geschiedenis. Op een winternacht in 1944 valt een groepje partizanen de villa van Veronika en Leo binnen en voert het stel mee. Daarna verneemt niemand meer iets van hen. In vijf hoofdstukken laat Jancar vijf bekenden van het echtpaar aan het woord, die elk hun versie van de gebeurtenissen geven.

Op ingenieuze wijze vlecht Jancar de hoofdstukken in elkaar. De vertellers doen hun verhaal aan de hand van associaties - een brief, een blik in de spiegel, een vaag bekend gezicht op straat. Ze laten de herinnering haar werk doen. Dat leidt soms tot herhalingen, van zichzelf en elkaar. Maar juist die herhalingen maken hun stemmen authentiek: het is alsof de auteur de woorden rechtstreeks uit de mond van de sprekers optekent.

Langzaam blijkt dat Leo, in een poging alle partijen te vriend te houden, niet alleen op goede voet stond met de Duitse bezetters, kind aan huis op het landgoed, maar in het geheim ook de partizanen hielp en zelfs van goederen voorzag. In die precaire situatie bleek één onnozelheid voldoende om alles te laten instorten. Veronika, die niets van politiek moest weten, was slechts nevenschade, een onfortuinlijke bijvangst.

Die tragiek komt het mooist naar voren in het hoofdstuk over de bevriende Duitse legerarts Horst. 'Ze wilde niets anders dan leven', zegt hij. 'En ze werd vermoord' - althans, dat is zijn vermoeden. Als Duitser, per ongeluk aan de verkeerde kant van de geschiedenis beland, dringt de schuldvraag zich aan hem op: heb ik hier iets aan bijgedragen? Nee, concludeert hij als oude man. Al weet je niet zeker of hij het zelf gelooft. 'In een oorlogssituatie is er niet altijd een duidelijk waarom, er hoeft niet altijd een goede reden te zijn om iemand te doden.' Het is de wrange waarheid.

Gelukkig houdt Jancar ook de nodige lucht in het boek - hoe kan het ook anders met een vrouw als Veronika. Als de Servische officier Stevo mijmert over de kortstondige romance die hij met haar had, vraagt hij zich af: 'Zouden ze aan mij net zo terugdenken als aan die alligator, en zou Veronika op een gegeven moment over mij zeggen: ach, dat officiertje? Hij moest het huis uit...'

Die nacht zag ik haar is een prachtig monument voor een dapper echtpaar dat verstrikt raakte in de geschiedenis. Voor wie een bedevaart wil maken naar de vroegere woning van Rado en Ksenija Hribar (zoals ze eigenlijk heetten): het slot Strmol is nationaal erfgoed. Ksenija's alligator staat nog altijd bij de ingang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden