Review

De sfeer van de underground is te vinden in 010 én 020

Om de sfeer van de underground en rebellie in de jaren tachtig te proeven, moet je naar Amsterdam. Maar het beste werk hangt onbetwistbaar in Rotterdam. Zo expressief en vrolijk als het werk van Keith Haring bij eerste aanblik vaak is, zo ernstig, grimmig en gewelddadig is de thematiek dikwijls. Arno Haijtema bezocht twee tentoonstellingen.

Beeld Keith Haring foundation

Twee tentoonstellingen tegelijk over graffiti en straatkunst - de liefhebber van alles wat proeft naar underground en rebellie, van nostalgie naar de tijden waarin die floreerden, komt dezer dagen in Nederland aan zijn trekken. Rotterdam heeft de solo Keith Haring, The Political Line; Amsterdam toont andere New Yorkse grootheden van de straat, in combinatie met (herinneringen aan) de Amsterdamse scene van weleer, in Graffiti, New York meets the Dam.

Kunsthal Rotterdam

Wie de tentoonstellingen in de Kunsthal in Rotterdam en het Amsterdam Museum vergelijkt, kan door hun diametraal tegenover elkaar staande opzet makkelijk in de verleiding komen zijn toevlucht te nemen tot clichéterminologie waarin 010 vs 020 en Feyenoord vs Ajax opduiken. Maar van dergelijke schijntegenstellingen zijn de bezoekers van deze twee exposities niet gediend - integendeel.

Wie het werk wil zien van de onbetwiste meester van de street art, die museumfähig werd, spoed zich naar de Kunsthal. De wanden zijn behangen met de potlood- en krijttekeningen, panelen en reusachtige (metershoge), kleurrijke schilderingen op vrachtwagenzeil van Keith Haring (1957-1990). Zo expressief en vrolijk als zijn werk bij de eerste aanblik vaak is, zo ernstig, grimmig en gewelddadig is de thematiek dikwijls - veel serieuzer dan ik me kan herinneren vanuit de jaren (tachtig) waarin het tot stand kwam en waarin Haring de wereld stormenderhand veroverde. Van toen herinner ik me de (radioactief) stralende baby, de vrolijke, seksueel hyperactieve homomannetjes, de keffende, bijtende honden, de cartooneske gedrochten. Eerder ironisch dan bijtend was het, dacht ik.

Haring maakte deel uit van de progressieve voorhoede in New York, in de tijd van opkomende aids, homohaat, Ronald Reagan, Koude Oorlog, de dreiging van atoomapocalyps en de invoering van de neutronenbom (het wapen dat alles wat leefde scheen te doden maar gebouwen - oorlogsbuit voor het grootkapitaal - ongeschonden liet).

25 jaar na Harings dood (als gevolg van aids) is in de Kunsthal vast te stellen hoezeer zijn werk, niet alleen artistiek maar ook inhoudelijk, de visuele kretologie overstijgt die de underground van de jaren zeventig en tachtig óók kenmerkte. Haring paarde politiek protest en humor aan filosofischer thema's als de kringloop van het leven (met zijn krioelende wezentjes die elkaar naar het leven staan en gevangen houden, doden, sterven en worden wedergeboren), machtsverhoudingen, religie en natuurlijk: de voortdurende dreiging van die destijds binnen de kortste tijd dodelijke ziekte.

Hoewel de stilte en de hoge witte muren hier aanmoedigen tot intensief kijken, bezorgt de bijna sacrale sfeer de bezoeker ook een domper. Hoewel Harings werk de museale status natuurlijk allang heeft waargemaakt, besef je door het ontbreken van het straatlawaai, de piepknars van de metro, de toeter van de auto, de sirene van de brandweer, dat ook Haring en zijn generatie zélf geschiedenis zijn geworden en als zodanig worden geconserveerd.

Beeld Keith Haring foundation

Amsterdam Museum

Waar (behalve in Harings werk zelf) in de Kunsthal alleen een obligate tijdlijn aan het begin van de expositie Harings levensloop verweeft met maatschappelijke en politieke gebeurtenissen, doet het Amsterdam Museum verwoede pogingen de jaren tachtig te reanimeren. Dat lukt heel behoorlijk, met filmprojectie, meer dan manshoge foto's en trompe-l'oeil-achtige stadsdecors: gevels, metrostellen en een brug op schaal.

Op soms meer dan manshoge foto's prijken de voorlieden van de Amsterdamse graffitiscene. Dr. Rat- echte naam Ivar Vics - die zijn naam in gotische letters op duizend plekken in de stad vereeuwigde, een legendarische persoonlijkheid die al jong aan een overdosis stierf. Hugo Kaagman, nog steeds actief kunstenaar. Dichteres Diana Ozon. Ze vormden het hart van Galerie Anus aan de Amsterdamse Sarphatistraat, vanwaaruit graffiti-kunstenaars uitzwierven naar het beruchte Mr. Visserplein (icoon van de mislukte stadsvernieuwing nabij het Waterlooplein) en de overvloedig aanwezige betonnen lelijkheid die ze met hun tags zouden verfraaien.

Wat de talrijke rekwisieten enigszins moeten verdoezelen, is dat veel graffiti-artiesten het meer moesten hebben van noest doorzettingsvermogen dan van talent. Geen schande, omdat ze niet méér pretendeerden dan de stad op te fleuren. Uit de (talrijke) reacties in het gastenboek blijkt dat deze expositie vooral nostalgie losmaakt naar de tijd van saamhorige rebellie en de do-it- yourselfmentaliteit van de jaren tachtig. Om die sfeer van toen te proeven, moet je naar Amsterdam. Maar het beste werk hangt onbetwistbaar in Rotterdam. De liefhebber kiest niet. Die doet 010 en 020 gewoon op één dag.

Keith Haring, The Political Line, T/m 7/2 in Kunsthal Rotterdam

Graffiti, New York meets the Dam, T/m 24/1 in Amsterdam Museum


Krakersschildering in Amsterdam museum

De slang op de gevel van de Tabakspanden werd gered uit de puincontainer.

De schildering van een reusachtige slang, de verbeelding van het kapitalistische monster, op een houtpaneel dat de gevel sierde van de Amsterdamse Tabakspanden (tot voor kort gekraakt) is nu in het museum beland.

Het paneel, dat veelvuldig door de krakers van nieuwe kleuren en details werd voorzien, is na de ontruiming van de panden in maart 2015 door oplettende museummedewerkers uit de puincontainer gered. In het museum hangt het paneel tegen een wand waarop met foto's - bedrieglijk echt - een deel van de gevel van de Tabakspanden is nagemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden