interview

'De schouwburg moet de stem van de stad laten klinken'

In Deventer mag de bevolking zelf bepalen wat er op het podium gebeurt. Een model voor heel Nederland?

Beeld Ton Koene

Alle Nederlandse schouwburgen kampen met gemeentelijke bezuinigingen. In ruil voor subsidie vraagt de politiek om theaters voor en door de stad. De Deventer Schouwburg werkt sinds 2010 met het programma Podium van de Stad, een model waarbij iedereen die met een goed plan dat zelf kan uitvoeren in de schouwburg - mits er publiek voor is. Van het Junior Dictee tot lezingen van de Deventer Molukse gemeenschap en van voorstellingen over adhd door de Wijkwinkel tot theater voor zestigplussers: volgens directeur Alex Kühne moet zijn huis het gevoel oproepen 'van een pan aardappels die al een tijdje staan te koken en waarop de deksel kleppert'.

In het onlangs verschenen boek Vind de mens maakt hij de balans op van vier jaar Podium van de Stad. 'In de toekomst moet het niet slechts een onderdeel zijn van de programmering. De hele schouwburg moet podium van de stad zijn.'

Is dit een model dat in heel Nederland kan worden uitgerold?

'Ik ben niet de enige die probeert meer en ander publiek naar de schouwburg te trekken. Theater Zuidplein in Rotterdam en Parktheater Eindhoven doen het ook. En in Amsterdam is Melle Daamen al lang geleden begonnen met zijn Expanding Theatre - al voel ik in de Stadsschouwburg niet zozeer de stem van de stad, maar van de bovenlaag. Maar ik vind het vreemd om te merken dat we met zo'n klein groepje blijven. Ik heb de afgelopen jaren veel collega's op bezoek gehad die wilden weten hoe we het aanpakken met Podium van de Stad, maar ik zie er weinig van terug in hun programmering. Te weinig tijd, te weinig geld, er is altijd een barrière.'

Stel, ik wil een debat over moslimextremisme organiseren en ik nodig een omstreden imam uit. Is er plek voor mij in uw schouwburg?

'We hebben het aan de hand gehad, met een van de Turkse werkgroepen die in de schouwburg programmeren. De ene keer nodigen ze iemand uit die aan Turkey's Got Talent heeft meegedaan en zit de zaal vol. De andere keer staat er een imam van wie je zegt: dit is op het randje, en zit de zaal ook vol. Hadden we het niet moeten doen? Ik weet het niet. Het is een risicogebied, dat we de afgelopen vier jaar relatief weinig hebben betreden.'

Ik wil een vaste repetitieruimte voor mijn amateurjongleurgezelschap. Zegt u: 'Ga je gang?'

'Nee. Of je moet bedacht hebben dat je elke week optreedt in de foyer en altijd vijftig bezoekers trekt. Zo niet, dan kun je beter voor dertig euro per uur een ruimte huren bij het kunstencentrum om de hoek.'

Op welke type producties komen de meeste mensen af?

'Op festivals.'

En wanneer is de zaal leeg?

'Dat komt binnen Podium van de Stad zelden voor. Onlangs bij de Avond van het korte verhaal zaten er honderd man in de zaal. Dan moet je je afvragen of zoiets niet beter in de bibliotheek kan worden georganiseerd.'

Deze manier van programmeren is bewerkelijker dan als je met een telefoontje de nieuwe voorstelling van Toneelgroep Oostpool boekt. Wat kost het allemaal?

'Zes ton per jaar. Een klein deel daarvan wordt betaald door de schouwburg, een deel door Stichting DOEN, en een deel komt uit recettes en sponsoring en andere fondsen. We hebben de afgelopen jaren 40 duizend bezoekers per jaar extra binnengehaald; de helft daarvan betalend.'

'Het primaat van de programma's moet verschuiven van de interne organisatie naar de stad en de bewoners', zegt Steve Elbers van jullie financier Stichting DOEN. Hoe ver kun je daar in gaan?

'Dat is precies de zoektocht waarmee we bezig zijn: hoe verbind je je als schouwburg met de bewoners van je stad, geef je ze de verantwoordelijkheid voor de projecten die ze voorstellen, en hou je toch de kwaliteit van je programmering hoog? Een voorbeeld: we werken sinds 2010 samen met een stichting die voorstellingen programmeert voor ouderen. Waar zij mee komen, elk jaar weer: Saskia & Serge, Ronnie Tober, de politiekapel. De zalen zitten altijd vol. Wij zeggen dan: probeer in die programmering eens wat ambitieuzer te zijn. Onze stadsprogrammeur heeft ze gewezen op de licht pornografische vertelvoorstelling Bejaarden & Begeerte van het Zuidelijk Toneel - daar waren ze zelf nooit op gekomen. Het werd een van de mooiste theaterervaringen die ze hadden gehad.'

Hoeveel van de 40 duizend extra bezoekers die u met Podium van de Stad jaarlijks trekt kopen eigenlijk een kaartje voor een reguliere theatervoorstelling?

'Te weinig, terwijl het daar allemaal om is begonnen. Op As you like it van het Nationale Toneel kwamen maar driehonderd bezoekers af. Mensen die hier drie keer per week binnenlopen omdat ze bezig zijn een festival te organiseren, of een tentoonstelling, hebben het ineens te druk als het Ro Theater speelt. Het kost tijd: mensen die niet gewend zijn om naar toneel te gaan uit te leggen waarom dat wel de moeite waard is. Tijd en geld.'

Stichting DOEN stopt binnenkort de financiële bijdrage. Dat scheelt u ruim anderhalve ton per jaar. Kunt u dat opvangen?

'Als we dat geld niet weten binnen te halen met andere fondsen en we komen voor een keuze te staan: minder Podium voor de Stad of minder reguliere theatervoorstellingen, kies ik voor het laatste. Maar ik heb goede hoop dat Stichting DOEN toch met ons doorgaat.'

Vindt u dat de gemeente extra in de buidel moet tasten als de schouwburg zich zo duidelijk maatschappelijk profileert?

'Dat is een probleem waar niet alleen wij, maar heel veel schouwburgen in Nederland mee te maken hebben: dat er geen gemeente is die helder heeft aangegeven: je krijgt dít bedrag van ons en daar moet je dát voor doen. Het gemiddelde raadslid in Deventer ziet ons als een subsidieslurper van 1,6 miljoen. Dat het merendeel van dat bedrag in de huur vastzit en in de exploitatiekosten en dat we desondanks zóveel doen: onbekend. Maar ik wil niet wijzen naar de overheid: jullie doen het fout. Ik vind dat ik moet uitleggen waarmee we bezig zijn en waarom het belangrijk is dat de gemeente daaraan bijdraagt. Maar dat gesprek kost tijd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden