De Schotse Kennedy's

EERST HET VERHAAL, dan de feiten. Elizabeth, hoofdpersoon van Helena McEwens eerste roman The Big House - gelijktijdig in het Nederlands verschenen - keert nog eenmaal terug naar het imposante Schotse huis van haar jeugd voor het verkocht zal worden....

Leonoor Broeder

Ze zit met gesloten ogen aan de grote vierkante tafel in de kinderkamer en herinnert zich hoe ze amper een half jaar daarvoor met haar broer James en haar zuster Kitty aan diezelfde tafel paaseieren zat te schilderen. Ze waren alledrie in de twintig, maar ruzieden nog als kinderen over wiens beurt het was schoon water te halen. Maar als Elizabeth haar ogen opent, is de kamer leeg en valt ze met de deur in huis: James en Kitty zijn dood. James pleegde zelfmoord in de vroege lente, Kitty is in de nazomer verdronken.

Elizabeth dwaalt door het verlaten huis en kijkt door de hoge ramen naar de kale bomen en opwaaiende dorre bladeren in de verwilderde tuin. Een lange herinnering begint. Ze keert terug naar haar zesjarige zelf. We bezien het verleden met de blik van het kind dat zij was. Maar onze blik is minder onbevangen dan de hare, door onze kennis van de toekomst.

Ze groeide op in de jaren zeventig van de afgelopen eeuw onder omstandigheden die kenmerkend waren voor de eeuw daarvoor. Het grote katholieke gezin bewoonde een gigantisch landhuis met uitgestrekte tuinen en boomgaarden rondom, in de buurt van Edinburgh. Het huis had een eigen kapel, een concertzaal en een grote bibliotheek. Er waren tal van bedienden en veel kinderen. Tot ze op hun achtste naar kostschool gingen, werden ze opgevoed door kindermeisjes. Hun leven speelde zich goeddeels af in de kindervertrekken. De kindermeisjes waren op z'n best onverschillig en op z'n slechtst bikkelhard of zelfs ronduit sadistisch.

De ouders speelden in het dagelijks leven van de kinderen een bijrol. Zij hadden hun eigen besognes: grote ontvangsten, jachtpartijen, bals, huisconcerten en de voorbereiding van de grote hoogtepunten van het jaar, Kerstmis en Pasen. Op die hoogtijdagen draafden de kinderen op in fluwelen pakjes en op lakschoenen. De feesten voor volwassenen volgden ze in pyjama, onder de dinertafel, aan het oog onttrokken door het lange witte tafelkleed. James en Kitty scheelden heel weinig in leeftijd met Elizabeth. Met hen deelde ze het meest.

De kleine Elizabeth speelde in de tuinen onder de vrolijke, militaristische aanvoering van James. Ze keek verwonderd naar de grotemensenwereld en naar de eenden die door haar vader en zijn vrienden uit de lucht werden geschoten, ze hing rond in de keuken, probeerde de roddels van het personeel te ontrafelen en ze ving flarden op van bittere gesprekken tussen haar ouders.

Het leven was geprivilegieerd en besloten, het was zowel gezamenlijk en zorgeloos als eenzaam en bedreigend. Elizabeth was bang voor witte spoken, donkere gangen en de gram van het kindermeisje als ze in bed had geplast. Het grote geloof maakte haar angsten alleen maar groter. Bijgeloof en rituele handelingen, zoals het zacht prevelend begraven van een beschilderd ei onder een boom, hielpen soms even.

Een enkel detail, een flesje cola of een popsong, herinnert eraan dat het verhaal zich in een recent, en niet in een ver verleden afspeelt. Het abrupte vertrek van James en Kitty naar kostschool is een ramp die Elizabeth niet te boven komt. Bovendien is het een voorbode van het definitieve verlies dat haar te wachten staat. In de breuk met de ouderwetse levensstijl en de stap naar de modernere buitenwereld moet vermoedelijk de verklaring gezocht worden voor de zelfgekozen dood van James en de dood van Kitty die daarmee verband houdt.

Nu dan de feiten: McEwens verhaal is aan de werkelijkheid ontleend. The Big House vertelt een deel van de glorieuze, maar ook tragische geschiedenis van de familie McEwen van Marchmont en Bardrochat, een van Schotlands oudste adellijke families. Helena, geboren in 1961, is een van de zes kinderen van Baronet Sir Robin McEwen. Het gezin behoort tot de laatste families die nog in deze oude stijl leefden. Het imposante huis Marchmont werd recentelijk verkocht. Helena's broer pleegde in 1983 zelfmoord, hij was 23, haar drie jaar oudere zuster verdronk in datzelfde jaar. Ook de generatie van Helena's vader werd door ongeluk getroffen: vier van de zes broers stierven jong.

De McEwens worden in Engeland wel vergeleken met de Kennedy's. Net als zij, waren de leden van de grote katholieke familie McEwen vrijwel allemaal mooie, getalenteerde, artistiek begaafde, onconventionele en gevierde mensen. Hun gastvrijheid was legendarisch. Ze waren niet alleen traditioneel, maar ook heel modern. De late jaren zestig waren hun hoogtijdagen, grote feesten werden gehouden op Marchmont, waar zowel beau monde en bohémiens als popzangers en filmsterren welkom waren. 'De glamour van het Londense nachtleven verplaatste zich even naar het grote grijze huis aan de rand van de Lammermuirhills.'

Maar voor al deze voorspoed moest een hoge prijs worden betaald; het geluk kon op. De familie werd in korte tijd zwaar bezocht door verschillende vormen van ongeluk: de voortijdige dood van meerdere leden als gevolg van ziekte, alcoholisme en zelfmoord.

Was The Big House zo goed ontvangen in Engeland als het verhaal niet 'echt gebeurd' was? Dat is niet waarschijnlijk. Het boek is voor Britten de moeite van het lezen waard omdat het over die bekende familie gaat. En voor ons is het curieus om te zien dat er in de twintigste eeuw nog zo werd geleefd. Literair stelt het verhaal echter weinig voor. McEwens blik is scherp, maar haar pen is slap. Haar boek kan de vergelijking met Evelyn Waughs Brideshead Revisited - die in de Engelse pers wel gemaakt wordt - in de verste verte niet doorstaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden