Lexicon der onterecht vergeten woorden schlemiel

De schlemiel is een sukkel, maar wel bekeken met ogen van liefde

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak genoeg meer hoort.

Hoe noem je iemand die dronken met zijn daglenzen in slaap valt en de volgende dag met één oog niets meer kan zien? Een loser, een kluns, een stommeling? Iemand die denkt blind geworden te zijn en van de huisarts met spoed naar het ziekenhuis moet, waar blijkt dat alles meevalt maar zeker niet zonder risico was. Een stommeling, uilskuiken, een onnozelaar? Iemand die van de oogarts een standje krijgt omdat zoiets je netvlies voorgoed kan beschadigen? Een hannes, een sufferd, een schlemiel?

Dat laatste woord prefereer ik. Het heeft een extra laag. Een zweem van melancholie en mededogen. Een schlemiel is wel een sukkel, maar een die wordt bekeken met ogen van liefde. Een pechvogel voor wie we vertedering voelen, omdat we weten dat het leven niet altijd makkelijk is. Dat we allemaal maar wat aanklooien. 

Het woord komt uit het Jiddisch, de Joodse mengtaal van Hoogduits en Hebreeuws. Het is terug te voeren op de Hebreeuwse naam Selumiel, die letterlijk ‘mijn vrede is God’ betekent. Volgens het etymologisch woordenboek is het woord populair geworden door de roman Peter Schlemihls wundersame Geschichte uit 1814 van de Duitse schrijver Adelbert von Chamisso. In dat boek verkoopt de hoofdpersoon zijn schaduw aan de duivel voor een bodemloze portemonnee. Vervolgens komt hij erachter dat de maatschappij mensen zonder schaduw niet accepteert en wijst ook zijn vriendin hem af. De oen! Ik vind dit ook wel heel dom hoor. Stakker, idioot. Wie verkoopt er nou zijn schaduw aan de duivel? 

Dan kun je nog beter een standje van je oogarts krijgen. Dan kun je nog beter door een mist heen stukjes typen. Dan kun je nog beter gewoon dronken met je daglenzen in slaap vallen en de volgende dag met één oog niets meer zien. Aangenaam, Schlemiel Bergsma.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.