InterviewMugmetdegoudentand

De satirische tv-serie Koppensnellers draait om de toekomst van de krant. Mogen we er om lachen?

Nieuwe serie over de redactie van ‘een kwaliteitskrant’ gaat vrijdag van start.

Lineke Rijxman, hoofdredacteur van De Courant, spreekt in Koppensnellers de redactie toe.Beeld Mark de Blok

Koppensnellers is een nieuwe tv-serie over een fictieve Nederlandse kwaliteitskrant die het hoofd boven water moet houden in tijden van neoliberalisme, hyperkapitalisme en het almachtige Google. Serieuze kost.

 Maar Koppensnellers is ook een serie van theatercollectief Mugmetdegoudentand. Dat betekent gniffelen om de moderne mens en zijn zwakheden, zoals een hoofdredacteur die tijdens een cursus mindfulness gekleefd blijft aan haar smartphone. Dus hoe moeten we Koppensnellers typeren?

Scenarioschrijver en Mug-actrice Joan Nederlof: ‘Ja, daar hebben we heel lang over nagedacht. En we kwamen uit op ‘humorvolle dramaserie’.

Regisseur Michiel van Jaarsveld oppert de term ‘satire’. ‘Dan bedoel ik satire in de bredere zin van het woord. Dus geen opplakneuzen, pruiken en Koefnoen, maar iets dat met humor en wrangheid een aspect van onze maatschappij wil blootleggen.’

Hoofdrolspeler Lineke Rijxman, ook van De Mug, gaat daar deels in mee: ‘Ik vind dat naarmate de serie vordert het drama van de personages meer naar voren komt. Het wordt donkerder, naakt en rauw.  En het blijkt dat mijn personage een stuk complexer in elkaar zit dan je in eerste instantie vermoedt.’

Van Jaarsveld: ‘Spoiler, spoiler!’

Op het kantoor van Mugmetdegoudentand in Amsterdam vertellen Van Jaarsveld en Nederlof (beiden op gepaste afstand) en Rijxman (via Skype) over de totstandkoming van de serie. Over de door Rijxman gespeelde uitgever Dana Woerdenbagh, die door list en bedrog hoofdredacteur wordt van kwaliteitskrant De Courant. En over de offers die worden gebracht voor winstmaximalisatie.

Mugmetdegoudentand in Hertenkamp. Beeld Jaap Vrenegoor

Wat Koppensnellers gemeen heeft met eerder werk van De Mug is dat het zich committeert aan de actualiteit. Nederlof wilde vijf jaar geleden al iets doen met ‘de krant’ en hoe die terrein verloor aan de nieuwe media. Ze was geprikkeld door de agressieve overname en vervolgens het failliet in 2004 van PCM, de toenmalige uitgever van onder andere de Volkskrant, Trouw en Algemeen Dagblad en ter oriëntering bezocht ze de redactie van de Volkskrant.

 Amerikaanse technologiebedrijven noemt Nederlof een reële bedreiging van onafhankelijke journalistiek. Is Koppensnellers geboren uit idealistische overwegingen?

Nederlof: ‘Niet anders dan het idealisme dat iedere maker op een of andere manier in zich draagt. Ik wil met mijn werk mijzelf en anderen wakker houden. Dat is mijn drijfveer.’ 

En ook al is er ruimte voor humor, er wordt toch een serieuzere toon aangeslagen dan in bijvoorbeeld TV7, een eerdere serie van De Mug, over de beslommeringen bij een commerciële omroep.

Nederlof: ‘Dat klopt. Deze serie is inhoudelijker dan wat we hiervoor voor tv hebben gemaakt. Hertenkamp, TV7  en De Koekoeksclub hebben we vrij snel achtereen rond 2000 geproduceerd. In de tussentijd zijn we bij De Mug ouder geworden. In die zin is het logisch dat de serie, net als wijzelf, beschouwender uitpakt.’

Mugmetdegoudentand in De Koekoeksclub.

Waar De Mug in voorgaande series met televisieformats speelde, lijkt Koppensnellers wat conventioneler van vorm. Hertenkamp flirtte met de stijlmiddelen van de soap maar stak er stiekem ook de draak mee. In TV7 speelden BN’ers zichzelf, met licht ontregelend resultaat. In De Koekoeksclub infiltreerden Mug-acteurs het dagelijks leven van ‘echte mensen’, in het niemandsland tussen fake documentary en reality-tv.

Nederlof: ‘Dat spelen met de werkelijkheid kwam voort uit het feit dat we geen vast repertoire hadden. De vorm stond dus ook nooit vast. We hebben altijd tv of theater gemaakt over wat er in de wereld aan de hand was en daarvoor  gebruikten we van alles.  Zo werd de realiteit deel van de inhoud maar was er ook ruimte om er iets mee te doen in de vorm.’

Van Jaarsveld: ‘Hertenkamp en TV7 hadden een ingebouwd commentaar op een bepaald verschijnsel. Bij TV7 was dat iets als ‘Kijk eens op wat voor een van de pot gerukte manier televisie wordt gemaakt’. Daar kon je flink om lachen. In Koppensnellers ligt het hart meer bij het gedachtegoed van de krant dat wordt verkwanseld. Het is meer een interpretatie van een verschijnsel in het huidige medialandschap dan het commentaar daarop.’

Mugmetdegoudentand in TV7Beeld Jaap Vrenegoor

Rijxman: ‘Daarbij is een passende, dramatische vorm gekozen. We lachen er niet om, we gaan er in mee.’ 

Nederlof: ‘Hertenkamp was een aaneenschakeling van scènes, scènes, scènes.’

Rijxman: ‘Dat maakte het geschikter voor humor. Koppensnellers heeft langer verhaallijnen en een dichter, verfijnder maaswerk.’

Van Jaarsveld protesteert nog even tegen de term ‘conventioneel’.  De humor in Koppensnellers is verre van dat: net als in Hertenkamp en TV7 wordt er niet op de lach gespeeld. ‘Enerzijds omdat het materiaal er niet om vraagt, anderzijds omdat ons kijkgedrag is veranderd. Ik denk dat je als tv-kijker nu liever wat langer in onzekerheid wordt gehouden of iets echt bedoeld is om te lachen, of dat je dat er zelf bij bedenkt. De intelligentie van de kijker wordt meer aangesproken. Je zult niet gierend op de bank liggen.’

Nederlof: ‘Koppensnellers is geen traditionele comedy-humor.’

Wat dan wel?  We houden het op geestig, satirisch drama. 

Koppensnellers, een coproductie van Mugmetdegoudentand, AvroTros en NL Film is vanaf vrijdag 3 april wekelijks te zien bij de AvroTros  op NPO 3.

PCM en Persgroep

Koppensnellers heeft op meerdere manieren een lijntje naar de werkelijkheid. In de serie probeert carrièrevrouw Dana Woerdenbagh zich een weg naar het hoofdredacteurschap van De Courant te slijmen bij de Stichting Democratie & Nieuws. Dat is een organisatie geënt op de Stichting Democratie en Media, voormalig grootaandeelhouder van PCM en uitgever van de Volkskrant, voordat PCM werd opgekocht en overging in De Persgroep Nederland. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden