De rust van Boulez' onderarm

Pierre Boulez..

* * * * *

Amsterdam Het Holland Festival, dat in 2007 zijn zestigste editie vierde en tien jaar eerder zijn vijftigste, blijkt steeds een jaar van zijn geschiedenis verzwegen te hebben. Dit kwam donderdag aan het licht bij de uitreiking van een Edison-oeuvreprijs aan Pierre Boulez, na een festivaloptreden van Boulez en het Ensemble Intercontemporain in het Muziekgebouw aan ’t IJ.

De 85-jarige componist en dirigent, die volgens HF-kronieken in 1962 zijn HF-debuut maakte als dirigent van zijn eigen Pli selon pli, bleek in 1947 al bij het festival betrokken te zijn geweest via een gastoptreden van de Parijse theatergroep Renaud-Barrault, waar hij als 22-jarige een baantje had als muzikaal leider. Dat meldde HF-directeur Pierre Audi donderdag in zijn lofrede over Boulez, die het met een geoefende glimlach aanhoorde (het was zijn 17de Edison sinds 1965).

Wat betekende nu ineens die ‘allereerste’ editie in 1947, waar het HF anders altijd het festival van 1948 aanmerkt als het eerste HF? Het moet het ‘Nederlandsch Zomerfestival 1947’ zijn geweest, een Schevenings-Amsterdamse voorloper, waar Jean-Louis Barrault en zijn Compagnie kennelijk van de partij waren. Hoe dit zij, de term lifetime achievement award kreeg donderdag een reikwijdte waar voorlopig geen Holland Festivalartiest aan kan tippen. ‘Ik knoop er graag nog zo’n periode aan vast’, beloofde de veteraan, het publiek prijzend voor zijn concentratie (‘Stilte is óók een achievement’).

Die stilte in het uitverkochte huis, afgewisseld met bravo’s die je niet bij elke uitvoering van Stockhausen, Donatoni, Ligeti en Berg zult meemaken, was er natuurlijk niet zomaar. Het fenomeen-Boulez dwingt concentratie af op een manier die weinigen is gegeven. Zijn methode van opkomen is zakelijk, haast pretentieloos. Het driedelig grijs waarin hij zijn betrekkelijk kleine gestalte hult, oogt ambtenaarlijk. Stokje: absent. Het bedrieglijkst is de eenvoud van zijn gebaar. Wie niet beter weet, denkt dat hij seriële Stockhausen (Kontra-Punkte) en ultracomplexe Ligeti (het flikkerende en glimmerende Kammerkonzert gewoon in tweeën en drieën staat te slaan.

Maar de rust in Boulez’ onderarm vloeit voort uit het gegeven dat Boulez’ brein in elke afwijking van de regelmaat een nieuwe regelmaat herkent. De sierlijkheid waarmee hij de geest van Tsjaikovski uit Franco Donatoni’s Tema (1981) vrijmaakt; de sensualiteit waarmee Boulez muzikale puntjes en streepjes van Stockhausen omzet in een eigentijds Lied ohne Worte, het is alleen mogelijk dankzij het genot van de analyse dat Boulez 85 jaar geleden werd aangeboren.

Het Ensemble Intercontemporain volgt hem met een nauwgezetheid die het tegendeel is van slaafsheid, maar ook alle vooroordelen over gebrek aan discipline bij Franse musici weerspreekt. Grote solisten als de pianiste Mitsuko Uchida en de violist Christian Tetzlaff zijn als was in zijn handen zonder iets van hun grootheid in te leveren. De componist Alban Berg (1885-1935) mag de vergissing hebben begaan de piano en de viool in zijn hypersensueel bedoelde Kammerkonzert af te zetten tegen dertien blazers die gezamenlijk de akoestische gedaante vertegenwoordigen van een stekelvarken, met Boulez erbij worden de stekels aaibaar.

Zo iemand hebben we (Alban Berg, het HF, het Muziekgebouw) eigenlijk nog wel een jaar of 63 nodig.

Roland de Beer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden