De Russische Revolutie is minder ver weg dan gedacht

Prokofjev en Paustovski laten zien: de Russische-revolutietijd lijkt op de onze. Dramaturg Willem Bruls over het verontrustende van zijn voorstelling.

Delft Chamber Music Festival. Beeld Ronald Knapp

Honderd jaar na de Russische Revolutie blikt het Delft Chamber Music Festival terug met de voorstelling Begin van een onbekend tijdperk. De gebeurtenissen van destijds zijn verrassend actueel, constateert dramaturg Willem Bruls.

Hoe ontstond de voorstelling?

'Het idee kwam van de artistiek leider, violist Liza Ferschtman. Zij wilde haar Russische achtergrond combineren met haar liefde voor de componist Sergej Prokofjev en voor Russische muziek in het algemeen. We spraken over 1917, het jaar van de Russische Revolutie. Liza kwam met de Visions Fugitives van Prokofjev, korte stukken die exact in dat revolutiejaar zijn gecomponeerd. Sterker nog: Prokofjev schrijft in zijn dagboek dat hij een aantal van zijn Visions Fugitives componeerde met de troebelen in de straten van Sint-Petersburg in zijn hoofd. Hij was nieuwsgierig. Overdag hing hij rond in de stad, 's avonds werkte hij aan zijn vioolconcert en aan de Visions Fugitives.'

Hoe ziet het eruit?

'Het is een gelaagde voorstelling, die ergens tussen een concert en een mise-en-espace in ligt. Er wordt gemusiceerd, door Liza en de pianist Ole Christian Haagenrud. Thom Hoffman draagt teksten van de dichter Paustovski voor. Dat zijn twee polen: Thom, met zijn memoires van Paustovski, die nadenkt over wat er in die revolutie is gebeurd. En anderzijds de muziek, die als een soort wekker van herinneringen om hem heen speelt - soms prettig, soms onprettig - en die hem dat verleden doet herbeleven. En dan hebben we quotes van Prokofjev zelf en van Ivan Boenin, tegen een achtergrond van projecties uit die periode.'

Is er een link naar actualiteit?

'Ja. Als je Paustovski leest en je leest wat er in die revolutiejaren in Rusland gebeurd is, bekruipt je een gevoel van onzekerheid. De elites die het laten afweten. Het volk dat het zelf moet uitzoeken. De politieke chaos die ontstaat. De onduidelijkheden. De hardste schreeuwers die het voor het zeggen hebben. Dat raakt aan onze tijd, met zijn politieke onzekerheid en zijn verschuivingen van loyaliteiten, machten, invloeden. In die zin is die periode zeer actueel.

'Het interessante is: Paustovski is in de Sovjet-Unie gebleven en is, als een Sjostakovitsj, een soort staatskunstenaar geworden. Zijn memoires hebben een melancholische, romantiserende toon en draaien een beetje om de politiek heen. Dat vind ik interessant. Het is menselijk en herkenbaar - we zijn helaas niet allemaal helden.

Dramaturg Willem Bruls

'Daarom nam ik Paustovski als centrale figuur, maar ik wilde ook de stem van de cynicus Boenin laten horen en die van pragmaticus Prokofjev, die open en bijna kinderlijk de revolutie in zich opneemt en beschrijft. Die drie lagen zitten in de teksten en ook een beetje in de muziek. Naast Prokofjev kozen we twee korte stukjes van Lourié - dubbelzinnige, soms zelfs cynische muziek. De voorstelling duurt niet langer dan een uur, maar ik denk dat het een intense ervaring wordt.'

Begin van een onbekend tijdperk. Liza Ferschtman (viool), Ole Christian Haagenrud (piano), Thom Hoffman (acteur). 29/7, Delft, Lijm & Cultuur. 14/9 en 16/9, Rotterdam, Gergiev Festival.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden