De ruimtereis is nog niet ten einde

In een droom kreeg trompettist Ahmed Abdullah de opdracht de boodschap te verspreiden van de visionaire orkestleider Sun Ra. Bij zijn dood in 1993 had Ra geen testament nagelaten, zodat de rechter moest bepalen wie over zijn muzikale erfenis mag waken....

Spookgedaanten waren rond op de Europese podia. Ella Fitzgerald, Stephane Grappelli, Mahalia Jackson, Count Basie, Charles Mingus, Sidney Bechet, zelfs Cal Tjader en Blues Brother John Belushi - ze kunnen nog zo dood zijn, op alle festivals van Montreux tot Den Haag zijn ze deze weken weer van de partij, in de vele 'Tributes', 'Salutes' en 'Hommages' die het festivalpubliek in elk geval voor eventjes het gevoel moeten geven dat de groten van de jazz heus het eeuwige leven hebben. Count Basie dood? Maar zie: daar speelt The Count Basie Band! The Blues Brothers exit? Ach, met een zonnebril en een donker pak komen we ook een eind. Is Ella aan gene zijde? Dan is er altijd nog Dee Dee Bridgewater, die voor de duur van een optreden The First Lady of Song verbeeldt, met aan haar zijde Ella's ex, de bassist Ray Brown, dus dat telt dubbel.

Het is makkelijk schamper neer te kijken op al die ghost bands: rammelende skeletten, die het festivals mogelijk maken nog steeds aansprekende namen op hun affiches te zetten. Is er een beter bewijs dat de jazz nauwelijks meer vooruitkijkt, en zich morbide vastklampt aan het verleden?

Zo somber hoeft het gelukkig niet. Zeker, van het futloze gezelschap dat op gezette tijden onder Basie's vlag door Europa trekt, zou de Count zich vast met beleefde groet distantiëren.

Maar de Mingus Big Band mag er bijvoorbeeld nog altijd wezen; het vulkanische temperament van de leider is in dit nieuwe orkest nog lang niet gedoofd. En het heeft toch ook iets moois, tenslotte, die weigering om los te laten wat jarenlang gekoesterd is. (Mozart spelen ze toch ook nog steeds, is een gevleugelde uitdrukking in de tribute-branche.)

Loslaten is voor de liefhebbers van Sun Ra überhaupt geen optie. De belangstelling voor deze excentrieke orkestleider en pianist lijkt na zijn dood in 1993 pas goed op gang gekomen. Her en der verschijnen niet eerder gepubliceerde opnamen op cd, een harde kern liefhebbers brengt een periodiek vol wetenswaardigheden uit (pas verscheen nummer december 1999 - Ra-fans zitten in hun eigen tijd-ruimtecontinuüm) en de voormalige leden van Sun Ra's Arkestra zitten ook niet stil. Vorig jaar gaf het Arkestra twee concerten in Nederland, die aantoonden dat Ra's curieuze mix van vrijgevochten jazz, science-fiction en vaudeville ook zonder zijn directie nog levensvatbaar is.

Zaterdag zijn Sun Ra's erfgenamen opnieuw in het land, voor een concertin Den Haag, het enige dat ze deze zomer in Europa geven. En ditmaal niet onder de leiding van de altsaxofonist Marshall Allen, de oude rot die ruim veertig jaar onafgebroken in het Arkestra diende, maar van trompettist Ahmed Abdullah. Een jongere recruut, in 1947 geboren als Leroy Bland, die in 1975 bij het Arkestra kwam.

'Ach ja, die ghost bands', grinnikt Abdullah over de telefoon vanuit Brooklyn. 'Met dit nieuwe orkest willen we Sun Ra's muziek juist verder ontwikkelen, nieuwe mogelijkheden verkennen. Daarom noemen we het ook niet langer het Arkestra, maar The Sun Ra All Star Project. Een combinatie van muzikanten die met hem gespeeld hebben - sommigen in de jaren zestig, anderen in de jaren negentig - en solisten die nooit in het Arkestra zaten en heel andere ervaringen meenemen.'

Tot de oudgedienden in het All Star Project behoren trompettist Eddie Gayle, slagwerker Roger Blank, violist Billy Bang en de altist Noah Howard. Opvallende nieuwe namen zijn de zanger Miles Griffith, bekend van Wynton Marsalis' jazz-oratorium Blood on the Fields, drummer Codaryl Moffett en de dichter Louis Reyes Rivera, die Sun Ra's esoterische space-gedichten in 'geredigeerde' vorm ten gehore zal brengen - een definitief bewijs dat dit orkest Ra's erfenis niet louter met heilig ontzag bejegent.

Abdullah verwacht zelfs dat binnenkort ook weer een pianist kan meedoen - een beladen kwestie, want wie durft op Ra's plek te gaan zitten? 'Onder Marshall Allen was dat ondenkbaar, dat zou heiligschennis zijn geweest. Wij willen een andere kant op. So if we can find a pianoplayer that can deal with it, that would be great. Zoals we ook arrangeurs zoeken die iets nieuws met die oude stukken doen.' Abdullah wil vooral minder bekend Ra-repertoire gaan spelen. 'Maar we doen ook echte klassiekers als We Travel the Spaceways en Space is the Place. Dat blijven heerlijke stukken.'

Anders dan het oude Arkestra zal deze bezetting ongetwijfeld klinken. Dat James Jacsons fagot en indrukwekkende Egyptian Infinity Drum ontbreken, is bij voorbaat een verlies (Jacson overleed in augustus vorig jaar), maar waarom doet ook Marshall Allen, de voormalige bandleider, niet mee? 'We hebben hem gevraagd', zegt Abdullah, 'maar hij wilde niet. Net zoals (trompettist) Michael Ray en (trombonist) Tyrone Hill voor de eer bedankten.

'Onze concerten in Europa gingen vorig jaar nog heel goed, maar na de dood van James Jacson begon het in het Arkestra te rommelen. De boel dreigde uit elkaar te vallen, toen ben ik gevraagd de schouders er onder te zetten. Wat mij betreft staat de deur voor iedereen open, maar als Marshall niet wil. . . Voor mij is dit project een joyful process. Ik begin met degenen die er in geloven, met the believers.'

Al bezweert Abdullah dat er geen 'vijandschap' is, het moet voor Marshall Allen wel heel zuur zijn dat hij als oudste Arkestra-lid door een rechtenkwestie buitenspel is gezet. Sun Ra overleed kinderloos en zonder testament achter te laten. Verschillende partijen claimden zijn nalatenschap en het recht op het gebruik van de naam Arkestra. Een belangrijke mededinger was de legendarische Alton Abraham, een selfmade-mysticus die in de jaren vijftig Sun Ra's belangrijkste inspirator en zakenpartner was.

Hoewel de orkestleider zijn muzikanten als zijn ware familie beschouwde, wees de rechter na een slepende procedure begin dit jaar een verwante als Ra's wettelijk erfgenaam aan: zijn nicht Marie Holten voert nu samen met een zekere Thomas Jenkins het woord namens The Sun Ra Estate. Zij was het die Abdullah aanwees als nieuwe leider.

De trompettist is blij met die afloop. 'Na Sun Ra's dood was jarenlang onduidelijk wie namens hem kon spreken. Overal verschenen heruitgaven van zijn muziek, zonder dat wij er een cent van zagen. Er is nu gelukkig weer houvast - zoals dit Project ook een houvast is. Kijk, Marshall Allen heeft veertig jaar bijna uitsluitend in het Arkestra gespeeld, he didn't really have a concept outside Ra. Ik heb ook altijd mijn eigen bands gehad, zodat ik weet hoe je een band een eigen geluid kunt geven.'

Voor wie nog mocht twijfelen, heeft Abdullah een onweerlegbaar bewijs dat het zo goed is: een teken van de Grote Man zelf. 'Begin dit jaar begon ik in mijn band Diaspora voor het eerst weer stukken van Sun Ra te spelen. En opeens had ik 's nachts een droom. Het was Sun Ra die tegen me sprak. Hij zei: ''Diaspora is een acroniem. Het betekent: dispersion of the spirit of Ra.'' Ik dacht nog, waar hééft hij het over? Maar dat was dus een openbaring: ik moet zijn muziek verspreiden.'

Sun Ra All Star Project, zaterdag op het North Sea Jazz Festival (Jan Steen Zaal).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden