De romantiek voorbij FRANCESCA MARCIANO ONTDOET AFRIKA VAN 'OUT OF AFRICA'-ACHTIG IMAGO

LANGZAAM MAAR zeker komt Afrika in zicht als literair continent. Uitgeverij In de Knipscheer bracht een paar jaar geleden wat meer reliëf in het landschap van Afrikaanse schrijvers met de Afrikaanse Bibliotheek....

Ook Meulenhoff profileert zich nu met een Afrika-actie. De aandacht wordt gevestigd op onder meer Wim Bossema's studie De trots van Afrika, de nieuwe verhalenbundel De amazone van Dahomey van Conny Braam, en werk van auteurs als Lieve Joris, Kuki Gallmann en Etienne van Heerden.

De uitgever stelde onlangs een bloemlezing samen met twintig schrijvers die iets hebben met Afrika, omdat ze er zijn geboren, of omdat ze er hebben rondgezworven: Naar Afrika. De bundel is een handvol snippers bedoeld als kennismaking met een aantal auteurs. De verhalen, gedichten en fragmenten zijn zo gevarieerd als Kuki (Ik droomde van Afrika) Gallmanns romantische natuurbeschrijvingen, en de gruwelijke tocht van Adriaan van Dis naar Beira in Mozambique, een passage uit diens boek In Afrika.

Een fragment uit de klassieker Hart der duisternis van corifee Joseph Conrad (1857-1924) werd in één kaftje gestopt met een stukje uit Abessijnse kronieken, de succesvolle debuutroman van de nieuwe ster Moses Isegawa, afkomstig uit Uganda en woonachtig in Beverwijk. Onder de wat minder bekenden zijn de Zuid-Afrikaan Njabulo S. Ndebele, de Senegalees Sembène Ousmane en de Ugandees Okot p'Bitek.

De combinatie van zinderende natuur, culturele oorspronkelijkheid en rauwe actualiteit - de indringende directheid van Afrika - is voor de auteurs zo al niet een hoofdthema, dan toch een belangrijke achtergrond die nauw verweven is met het verhaal dat ze vertellen.

Dat geldt ook voor Francesca Marciano, een Italiaanse die een paar jaar geleden in Nairobi neerstreek en er niet meer wegging. Zij koos het benauwde universum van de ex-kolonialen, ex-patriates en andere in Kenia wonende blanken voor haar debuutroman Wetten van de wildernis, die onlangs verscheen bij Bert Bakker. Marciano beschrijft het (liefdes)avontuur van een jonge Italiaanse vrouw, Esmé, die haar draai niet kan vinden in Europa, op vakantie gaat in Kenia en verliefd wordt op een blanke Keniaan, Adam, en diens wereld: de overweldigende natuur die Adam als native en als touroperator kent als zijn broekzak.

Eenmaal opgenomen in het dagelijks leven van blanke journalisten, kunstenaars en andere artistiekelingen, verliest Afrika met zijn onbekendheid ook zijn romantiek - het soort valse charme verschoond van intellectuele kritiek, waarvoor toeristen naar Kenia komen. Het is een charme die je alleen kunt blijven koesteren wanneer je korter dan een maand in het land verblijft. In het boek wordt een hele parade opgevoerd van artistieke en professionele Afrika-gangers, die Kenia slechts zien als een decor waarin ze een Out of Africa-achtig leven kunnen projecteren.

Na verloop van tijd komt een tweede man in beeld: de Britse journalist Hunter, met wie Esmé een heftige, geheime relatie aangaat.

Haarscherp ontleedt Marciano het blanke smaldeel in Kenia en de relatie met de zwarten. 'We hebben bedienden, we betalen geen belasting, we gaan vaak naar dineetjes, in het weekend spelen we ontdekkingsreizigertje, we zien er het hele jaar gezond en bruin uit en we kunnen altijd de Afrikanen de schuld geven als er iets niet goed gaat. Het is gewoon een koopje'

Het gebrek onder blanken aan analyse van de werkelijke problemen wordt gecompenseerd door de principiële oorlogsverslaggever Hunter die nooit moe wordt de gruwelen van Somalië, Rwanda en Sudan, de keerzijde van het continent, te etaleren. In discussies en relaties tussen de personen worden de contrasten neergezet tussen het brute geweld en de armoede versus de onbedorven schoonheid.

Ook brengt Marciano de verschillende perspectieven voortreffelijk aan het licht van in Afrika geboren blanken en import-blanken, van blijvers en vertrekkers, van het blanke leven in Afrika versus dat in de Eerste Wereld. Dat is dan ook de grote verdienste van het boek.

Maar de schrijfster wil te veel. Tussen al deze wervelingen door dreigt het hoofdverhaal soms onder te sneeuwen - dat van een jonge vrouw die wanhopig wil wortelen in Afrika. Marciano trapt hierbij in dezelfde val als een aantal personages in het boek: Kenia wordt synoniem voor Afrika. Waardoor Afrika een cliché wordt.

In het liefdesverhaal zijn allerlei overpeinzingen verwerkt over de bronnen van verliefdheid en liefde, inclusief een voortijdig afgebroken zwangerschap, een jong gestorven moeder en een afwezige vader. Wat de personages en hun rol betreft wordt weinig aan de verbeelding overgelaten. De typering balanceert vaak op de grens van helder en karikaturaal, wat onder meer in de namen tot uiting komt: Adam de natuurman, en diens tegenpool Hunter, de rusteloze zoeker.

Hieraan is een aantal details toegevoegd die elk boek al snel topzwaar maken, zoals citaten uit de wereldliteratuur boven elk hoofdstuk of het bevrijdende van een huilbui die, hoe toevallig, tegelijk komt met een Afrikaanse stortregen.

Esmé, die in een zelfanalyse is verwikkeld, verwijdert zich van Adam door in Nairobi te blijven als hij de bush in gaat. Dit zal ook een emotionele verwijdering tot gevolg hebben. Hunter verdwijnt van het Afrikaanse toneel en Esmé is op zichzelf aangewezen.

De liefdesverwikkelingen - ook die van anderen: uiteindelijk blijkt iedereen het met iedereen te doen - worden af en toe weergegeven in meisjesachtige dialogen met vriendinnen (is hij sexy of niet?), die botsen met de grove schetsen waarin begrippen als 'waarheid' of 'liefde' worden ontleed.

Ook werpt Francesca Marciano op ondoordachte momenten een blik op de verteltechniek. Net iets te veel allemaal om het boek tot een goed einde te brengen.

Nell Westerlaken

Lieve Joris, Adriaan van Dis, Ben Okri en anderen: Naar Afrika.

Meulenhoff; 288 pagina's; * 34,90.

ISBN 90 290 5782 3.

Francesca Marciano: Wetten van de wildernis.

Bert Bakker; 333 pagina's; * 34,90.

ISBN 90 351 1979 7.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden