TheaterrecensieWeg met Eddy Bellegueule

De regie van Weg met Eddy Bellegueule is doordacht en stijlvast ★★★★☆

De voorstelling onder leiding van Eline Arbo is in diepste wezen een ode aan het theater.

Jesse Mensah, Romijn Scholten en Felix Schellekens in ‘Weg met Eddy Bellegueule’.Beeld Sanne Peper

Terugkerend dilemma bij een voorstelling naar een boek: dient de recensent dat vooraf te lezen? Ik neig naar ja: kennis van de inspiratiebron kan bijdragen aan waardering en begrip. Maar een grote liefde voor het boek kan appreciatie van de bewerking juist ook dwarszitten (of andersom, zoals bij Ivo van Hoves Een klein leven). Het beïnvloedt onvermijdelijk de beleving, en dat heeft gevolgen voor het artistieke oordeel, zij het in dit geval geen ernstige.

Het boek is Weg met Eddy Bellegueule, succesdebuut uit 2014 van de nu 27-jarige Franse literaire sensatie Édouard Louis. Louis schetst daarin de volstrekte uitzichtloosheid van zijn jeugd in een arm arbeidersgezin. Werkloosheid, drankmisbruik, decorumverlies en geweld: overtuigend laat hij zien hoe er in zulke milieus geen ontkomen aan is. Treffend toont hij het mechanisme van armoede als een allesomvattend systeem dat voor elke nieuwe generatie dezelfde ellende in petto heeft, ellende die burgers vermorzelt. Het is een even pijnlijk als warmbloedig boek, zo zintuiglijk in zijn sfeerschets dat je bijna de alcoholkegels kunt ruiken - evenals het vocht in het krakkemikkige houtwerk, de sigarettenrook, het zweet, de frituur, de sneue seks - en de gêne van de verteller over dit alles haast fysiek voelbaar wordt.

Links Romijn Scholten met Jesse Mensah in ‘Weg met Eddy Bellegueule'.Beeld Sanne Peper

Dit is geen pleidooi voor realisme, en toch was het even wennen dat regisseur Eline Arbo deze rauwe, plastische wereld volstrekt geabstraheerd en esthetisch kil weergeeft. Het decor is een lelijke plastic spelonk, die steeds een beetje krapper wordt, een wel erg simplistische vertaling van een verstikkend milieu. Verder kiest Arbo ervoor om haar vier (fantastische) spelers beurtelings de rol van Eddy te laten vertolken, waarbij Victor IJdens en Jesse Mensah ook zijn vader en moeder spelen. Een interessante kunstgreep, die de vertelling loswrikt van de individuele ervaring en de nadruk legt op het systeem. Maar ook een die de identificatie met de personages in de weg zit. Dat wreekt zich vooral in de gecompliceerde relatie van Eddy met zijn vader. Door de wisselende rolbezetting komt de spanning tussen hen, een hartverscheurend onvermogen, op toneel minder uit de verf. Daardoor mist de voorstelling iets van de scherpte en ontroering van het boek.

Omdat ze niet ècht personages spelen, maar in en uit verschillende rollen stappen (ook inhoudelijk passend bij het boek, waarin Eddy zich voortdurend een andere rol aanmeet) blijf je lang vooral een viertal leuke, bevoorrechte acteurs aan het werk zien, en veel minder het troosteloze milieu dat ze moeten belichamen. Heeft Arbo eigenlijk wel iets met deze wereld, met deze mensen? Waarom heeft ze voor dit boek gekozen? Vergeleken met de gepassioneerde wanhoopskreet van Louis blijft haar bewerking wat onthecht en cerebraal.

Het goede nieuws is dat haar regie zo stijlvast en doordacht is, haar theatrale fantasie zo groot, en haar spelers zo charismatisch, dat alle bedenkingen uiteindelijk verdampen. Dat is te danken aan de fraaie theatrale vondsten: opzwepende discoscènes en in blacklight oplichtend sperma, goed gechoreografeerde loopjes, liedjes en dansjes en de geweldige soundtrack (met veel lelijke jarennegentighits) die door de zeer muzikale spelers ook nog grotendeels live op toneel wordt gecreëerd. Arbo doet een slimme ingreep om ook Louis’ politieke stellingname in de voorstelling te verweven. En verder spelen en musiceren haar acteurs hartverwarmend alle mogelijke scepsis omver. Jesse Mensah is geestig, scherp en vinnig in de vrouwenrollen, Victor IJdens legt een hartroerende hulpeloosheid in de vaderrol, Romijn Scholten is een innemend toonbeeld van onschuld en Felix Schellekens blinkt juist uit in fysieke intensiteit. Zo vertolken ze allemaal een aspect van Eddy’s karakter en geven overtuigend zijn innerlijke worsteling weer.

Uit dit soort regievondsten valt uiteindelijk dan toch Arbo’s motivatie te destilleren: haar voorstelling is in diepste wezen een ode aan het theater, zoals het theater Eddy Bellegueule uiteindelijk een uitweg uit de ellende biedt. Toneel als toevluchtsoord; de verbeelding een vluchtheuvel. Dat is mooi, en raak. Soms kan kunst levensreddend zijn.

Weg met Eddy Bellegueule van Édouard Louis

Theater

★★★★☆

Door Toneelschuur Producties

Regie: Eline Arbo

23/1, Toneelschuur Haarlem. Tournee t/m 7/3

Scène uit ‘Weg met Eddy Bellegueule’.Beeld Sanne Peper

Politieke stem

Op 27-jarige leeftijd is hij de literaire sensatie van het moment: de Franse schrijver Édouard Louis. Sinds hij in 2014 doorbrak met Weg met Eddy Bellegueule, over zijn jeugd als homoseksueel in een arm en homofoob arbeidersgezin, is hij een belangrijke politieke stem in Frankrijk. Ook de opvolgers De geschiedenis van geweld en Ze hebben mijn vader vermoord waren een succes. Met zijn werk zwengelt Louis discussies aan over klasseverschillen, racisme en homofobie. Hij schaarde zich demonstratief achter de gelehesjesbeweging. In april speelt Hans Kesting bij Internationaal Theater Amsterdam de monoloog Wie heeft mijn vader vermoord, in regie van Ivo van Hove.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden