De rechtse uitspraken van auteur Uwe Tellkamp leiden tot ongemak in Duitsland

De week in boeken

De rechtse uitspraken van gelauwerd literair auteur Uwe Tellkamp leiden in Duitsland tot ongemakkelijke debatten

Foto Hollandse Hoogte

Zou het een gewoonte worden, politieke rellen rond Duitse boekenbeurzen? Vorig najaar bestormde een groepje extreemlinkse antifa’s de Frankfurter Buchmesse, uit protest tegen de aanwezigheid van uitgeverijen uit het ‘extreemrechtse spectrum’, zoals Antaios van Götz Kubtischek. Dat liep natuurlijk op knokken uit. Dus stond er opeens een stel ME-ers, plompverloren op de hoogmis van de Duitse dichters en denkers.

Dit tafereel herhaalde zich twee weken geleden op de andere belangrijke Duitse boekenbeurs, die van Leipzig. ‘Elke stem mag worden gehoord’, verklaarde directeur Oliver Zille vooraf in een interview met de Süddeutsche Zeitung, zijn keuze om extreemrechts niet te weren. Om daarna te verzuchten ‘we moeten dit uithouden.’

De werkelijke rel voltrok zich ditmaal al voor de beurs begonnen was, zonder vuisten of ME, in een gesprek tussen de dichter Durs Grünbein en de schrijver Uwe Tellkamp, winnaar van ongeveer alle Duitse boekenprijzen die ertoe doen. Zijn magnum opus over de ineenstorting van de DDR, der Turm (2008), is ook in het Nederlands verschenen.

Tellkamp leek het moment bewust te hebben uitgekozen om uit de kast te komen als rechtspopulist, sprak over gelijkgeschakelde media, en vluchtelingen die misbruik maken van de verzorgingsstaat, tot ontsteltenis van zijn gesprekspartner. Waarop Tellkamp concludeerde dat er in Duitsland sprake is van een ‘gesinnungsethische Korridor’ waar meningen als de zijne ‘slechts worden gedoogd.’

Tellkamps uitgeverij Suhrkamp distantieerde zich van zijn uitspraken. Journalisten van grote kranten herlazen zijn boeken op zoek naar ‘voortekenen’ van zijn rechtse ideeën.

Waarop AfD-politici zich op Twitter afvroegen wanneer Tellkamps boeken zouden worden verbrand. Die vraag is natuurlijk even boosaardig als onrealistisch, maar de kwestie Tellkamp heeft wel geleid tot een kilometers krantenpapier beslaande discussie over de vrijheid van meningsuiting en haar eventuele grenzen.

Wie de moderne Duitse geschiedenis met al haar grote breuklijnen en kleine incongruenties wil begrijpen, moet niet alleen naar politieke leiders kijken, stelde de Nederlandse historicus Frits Boterman tien jaar geleden in zijn Duitse dichters en denkers, het belang van cultuur in de moderne Duitse geschiedenis. 

In het boek schetst hij de grote invloed van de culturele wereld op het chronisch problematische Duitse identiteitsvraagstuk. Boterman heeft het over de 19de en 20ste eeuw. Het lijkt geen gek idee zijn advies ook ter harte te nemen voor het begin van de 21ste.   

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.