De rechtse kerk komt in beeld

In journalistiek Hilversum worden de bordjes verhangen. Van drie keer de Volkskrant naar vijf keer De Telegraaf?..

Nee, eenzaam heeft Andries Knevel zich nooit gevoeld in Hilversum. ‘Het was meer trots, een geuzengevoel: aan dat linkse establishment doe ik niet mee. Maar het is wel prettig dat nu ook het andere geluid meer aan bod komt, of je dat nou rechts noemt of niet. Want jarenlang, vooral in de jaren tachtig en negentig, heeft links bepaald wat je mocht zeggen. Dat was de laatste jaren in Hilversum gelukkig al minder geworden, maar toch. Niet voor niets had de huidige omroepbaas Henk Hagoort het een jaar of zeven geleden over drie keer de Volkskrant. Dat was bij mijn 25-jarig jubileum bij de EO, toen hij sprak over de actualiteitenrubrieken. Dat is later nog overgenomen door Maxime Verhagen.’

Nog twee weken en dan is het gedaan met Hilversum als links bolwerk. Met ingang van maandag 6 september maken twee nieuwe, ‘rechtse’ omroepen hun debuut: het door De Telegraaf begonnen WNL en Powned, dat voortkomt uit GeenStijl, ook een onderdeel van de Telegraaf Media Groep.

WNL heeft zichzelf bij monde van voorzitter Fons van Westerloo (ex-SBS, ex-RTL) omschreven als ‘liberaal-conservatief’. ‘Geen PVV-omroepje, maar ergens tussen VVD en CDA in.’ De omroep wil programma’s gaan maken voor ondernemers en voor ‘bezorgde burgers’, zoals in Hilversum de groep heet die doorgaans naar commerciële zenders kijkt. Powned wil ‘dwars en antiautoritair’ de internetgeneratie bedienen.

De komst van WNL en Powned – en het verdwijnen van Llink – valt samen met een nieuwe opzet van de actualiteitenrubrieken. De reguliere verslaggeving wordt voortaan gedaan door de ‘neutrale’ NOS en NPS. Ledenomroepen als de VARA en EO moeten opiniërende rubrieken gaan maken. De omroepen vormen immers een afspiegeling van de samenleving, en de publieke omroep is ‘van en voor iedereen’.

Zowel WNL als Powned komt straks vijf keer per week met een eigen rubriek. ‘Vijf keer De Telegraaf in plaats van drie keer de Volkskrant’, vatte oud-Hier en Nu-verslaggeefster Catherine Keyl de verandering dit voorjaar tijdens een debat samen. Aad van den Heuvel (ex-Brandpunt) sprak bij dezelfde gelegenheid van ‘een gure rechtse wind’. VARA-veteraan Paul Witteman (oud-Achter het Nieuws) is terughoudender. ‘Als je Pauw & Witteman en De Wereld Draait Door vruchten van de linkse kerk vindt, dan komt er met Powned en WNL meer evenwicht. Maar dat geldt als je vindt, zoals de rechtse partijen, dat de publieke omroep onderdeel is van de linkse kerk. Ik neem daar nadrukkelijk afstand van.’

De nieuwe omroepen en rubrieken betekenen wel degelijk een ruk naar rechts in Hilversum, zegt Jo Bardoel, hoogleraar Journalistiek en Media aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Bardoel was voorzitter van de commissie van de Raad voor Cultuur die de minister vorig najaar adviseerde over de nieuwe omroepen. ‘Een van de toelatingseisen is dat je een aanvulling op het bestel moet zijn. WNL en Powned hebben beide aangegeven politiek aan de rechterkant te zitten, en een geluid te willen brengen dat nu niet te horen is in Hilversum. Daar hadden ze een punt mee.’

Volgens Bardoel is Hilversum niet zozeer te links, als wel te eenzijdig. ‘De drie keer de Volkskrant van Hagoort is door rechts vaak gebruikt om te zeggen dat de publieke omroep links was. Maar dat is het niet. Het is te veel hetzelfde. De omroepen zijn gaan samenwerken, en de rubrieken geprofessionaliseerd. Daardoor is de nieuwsvoorziening misschien verbeterd, maar is de kruidigheid van de opinies er wel afgegaan. Die stak wel heel bleek af bij de heftigheid van het maatschappelijk debat van de afgelopen tien jaar, eigenlijk sinds de opkomst van Fortuyn. Ook Hilversum is geschrokken dat ze die niet hebben aan zien komen. Daar zijn de huidige veranderingen eigenlijk nog een gevolg van.’

De publieke omroep is ook vooral níet rechts, zegt Bardoel. ‘De TROS bijvoorbeeld is zich al lang geleden gaan concentreren op amusement, niet op opinie. We hebben deftig gezegd een extern pluriform bestel waarin de diverse omroepverenigingen de verschillende meningen vertegenwoordigen. Maar dat is niet het geval geweest. De TROS vond amusement belangrijker. De VARA gaf opinie wel een prominente plek. Dan krijg je algauw het beeld dat Hilversum een links bolwerk was.’

Andries Knevel beaamt dat. ‘De TROS heeft het ernstig laten liggen. De VARA heeft daardoor lang het debat kunnen bepalen, ook door de populariteit van het verschijnsel talkshow. Veel mensen vonden het een verademing dat vier jaar geleden Knevel & Van den Brink kwam.’

Begint nu over twee weken de rechtse revolutie in Hilversum? Fons de Poel, straks terug met Brandpunt, moet het nog zien. ‘Journalistiek is niet rechts of links, journalistiek is goed of slecht. Een actualiteitenrubriek waarin een rechtse bek wordt opgezet, gaat binnen een maand vervelen. Een rubriek met een linkse bek trouwens ook, maar dat gebeurt helemaal niet. Wat is er links aan Clairy Polak? Clairy Polak is een vakvrouw. En drie keer de Volkskrant? Dat zou zo slecht nog niet zijn, maar dat is het helemaal niet. De actualiteitenrubrieken hebben een gebrek aan originaliteit, talent en intellectuele kracht. Het is sleets geworden, bulk.’

Ook Paul Witteman blijft vooralsnog rustig onder het rechtse reveille. ‘Ons programma zou er zijn voor de linkse kerk. Nou, je kunt de goede gasten hebben of niet. Je kunt actueel zijn of niet. Je kunt een sfeervol programma hebben of niet. Dáár kijken we elke dag naar, niet of de linkse kerk voldoende aan bod komt. We zijn natuurlijk wel van de VARA, en dat hoeven we ook weer niet weg te stoppen, maar we proberen het beste programma te maken, net als Matthijs met DWDD. Ik kan me voorstellen dat het bij WNL straks ook zo werkt. Dat ze een goed programma willen maken, in plaats van vijf dagen per week zo veel mogelijk rechtse gasten.’ Andries Knevel: ‘Het was ook al minder geworden: wij erbij, NOVA niet zo bepalend meer als jaren geleden; de nieuwe indeling is geen revolutie, het is de resultante van wat al jarenlang gaande is, door Fortuyn en door Wilders.’

Maar toch: bestaat het risico dat het doorslaat en Hilversum onderdeel wordt van de rechtse kerk? Zeker nu er onderhandeld wordt over een kabinet van VVD en CDA met gedoogsteun van de PVV? Prof. Bardoel denkt van niet. ‘Er is nog genoeg links aanwezig, en een breed midden ook. Maar het is wel zo dat ‘nieuw rechts’ inmiddels beschikt over intelligente en welbespraakte woordvoerders. Die willen gehoord worden, nieuw rechts wil nu ook aan bod komen. En sinds de afschaffing van het kijk- en luistergeld in 2000 is de publieke omroep veel meer afhankelijk geworden van de politiek. Hilversum is een begrotingspost zoals er meer zijn. Je zag destijds met de LPF dat er meteen bezuinigd werd. Dat dreigt nu weer te gebeuren met de PVV. Wellicht hoopt Hilversum met deze nieuwe, rechtsere opzet een nieuwe regering gunstig te stemmen. Want er zijn veel sentimenten over Hilversum in Den Haag. Om niet te zeggen ressentiment.’’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden