De raadsels rond Jacky Kennedy

IN 1960 LANCEERDEN Loewe en Lerner hun musical Camelot, gebaseerd op het boek The Once and Future King van T.H....

Doeko Bosscher

John was de virtuele opvolger van Arthur, zijn vrouw Jacky die van koningin Guinevere. Ging Kennedy er zelf in geloven? Slechts enkele dagen nadat hij was overleden, vertrouwde Jacky aan Life toe dat haar man vaak de plaat van de musical had gedraaid en dan bij voorkeur het lied met de strofe: 'Don't let it be forgot, that once there was a spot, for one brief, shining moment that was known as Camelot.' Zo gaf zij voedsel aan het idee dat de president zich met het hof van Arthur had vereenzelvigd, of zich tenminste door de Arthur-legende had laten inspireren, in navolging van het grote publiek dat het verband ook al had gelegd.

De mythe van een Kennedy die het allemaal wat naar het hoofd was gestegen, is later effectief ontkracht. Wat zijn stiekeme dromen waren is onbekend, maar er is geen bewijs voor dynastieke pretenties bij deze harde realist. Onder anderen Jacky zelf gaf toe dat zij er mede op uit was geweest haar overleden man uit de klauwen van de onbarmhartige historici te redden en de magie van zijn presidentschap veilig te stellen. Ook haar eigen magie?

Dat zij zichzelf als een soort koningin zou hebben beschouwd, weerlegt Donald Spoto in zijn biografie met veel zorgvuldigheid. Jacqueline Bouvier Kennedy Onassis - A Life werpt geen compleet nieuw licht op deze bijzondere vrouw, maar redt haar, dankzij een redelijk degelijke historische aanpak, tenminste uit de klauwen van de pulpliefhebbers.

Maar met alle respect, een smaakvolle opera of musical over haar leven zou geen kwaad kunnen. Een geschiedenis met zoveel contrasten, pieken en dalen, roem, verguizing, vreugde en pijn leent zich uitstekend voor uitbeelding in verdiaanse muziekstukken. Op Jacky Kennedy, zoals zij in weerwil van het latere huwelijk met Onassis meestal nog wordt genoemd - zij rust nu ook aan de zijde van haar eerste man - is het altijd makkelijk schieten geweest. Zij wekte veler jaloezie. Haar tegenstanders noemden haar verwend, oppervlakkig, wereldvreemd en opportunistisch. Dat zij het waagde te trouwen met een prototypische anti-intellectueel als Onassis deed de deur dicht. Hoe kon een vrouw die zich had laten voorstaan op haar moraliteit, cultureel besef en verfijning, zo diep zinken? Alle mooie woorden van de vermoorde president over een beter Amerika in een betere wereld maakte zij, leek het, te schande door te trouwen met een oude Griekse scheepsmagnaat, wiens levensstijl en reputatie slechts draaiden om materieel bezit. Ook degenen die Jacky Kennedy nooit hadden laten vallen, moesten diep slikken.

Jacqueline Bouvier (1929-1994) kwam uit een gezin waar weinig liefde heerste. Des temeer geld werd er uitgegeven, geld dat er eigenlijk nauwelijks was, het fortuin van de grootouders buiten beschouwing gelaten. Vader dronk, moeder ging haar eigen weg, Jacky zwierf rond in Europa, las veel, gaf haar ogen de kost, leerde Frans en won een 'Prix de Paris' van Vogue, die haar een stage op het Parijse kantoor van dat tijdschrift opleverde.

In 1948 ontmoette zij John Kennedy, iemand die beantwoordde aan haar beeld van de gewenste echtgenoot: niet te zelfverzekerd, aardig, slim. Wat tegen hem pleitte, was zijn toen al bekende honger naar vrouwenvlees. Maar zij kon, dacht Jacky, meer voor hem betekenen. Een huwelijk liet, hoewel de vonk meteen oversprong, tot 1952 op zich wachten.

Dat huwelijk is toch waar dit boek vooral over gaat. Spoto behandelt het nogal ingetogen, niet uit ontzag en verlegenheid of vanwege de mantel der liefde, maar omdat hij niet onwetenschappelijk wil speculeren. Het beeld dat hij schetst van de vroege jaren van Jacky en John, is dat van mensen die zich, gewond door onder meer een miskraam en het dood ter wereld komen van een kind dat al een naam had (Arabella), enigszins in zichzelf terugtrokken.

Het gevaar vreemden voor elkaar te worden lag steeds op de loer. De wederzijdse genegenheid (wat is liefde?) was echter net groot genoeg om hen bijeen te houden. Johns besef (en dat van vader Joseph Kennedy, de regisseur op de achtergrond) dat Jacky aan de buitenkant de perfecte partner was voor een politicus met charme als belangrijkste wapen, droeg er zeker toe bij dat het huwelijk standhield.

Pas later - toen zij zich had kunnen bewijzen - groeide het inzicht dat Jacky's perfecte partnerschap ook gelegen was in haar intelligentie en politieke intuïtie. 'We need to promote her more', schreef John in 1960 in een memo aan zijn staf.

In 1957 werd Caroline geboren, een gebeurtenis die een nieuwe start voor hun meer persoonlijke relatie makkelijker had kunnen maken, maar het kwam er niet echt van. Juist in die tijd kregen Johns ambities vleugels en trok hij nog meer de wijde wereld in. Het effect van de komst van John jr. (1960) en de dood van de pasgeboren Patrick (1963) was voor de buitenwereld onmerkbaar. Het huwelijk werd vermoedelijk door de jaren heen meer en meer een kwestie van aantrekken en afstoten. Het geleefd worden vond Jacqueline een plaag, aan de andere kant was het een uitdaging Johns misschien wel belangrijkste beschermengel te spelen door hem te behoeden voor slechte vrienden en raadgevers. Meer dan John was zij gezegend met een scherp oog voor valse sympathie.

Het feit dat John van vreemdgaan nog steeds een hobby maakte, droeg zij intussen gelaten als een onontkoombare bijkomstigheid. In de jaren zestig besteedden de media steeds openhartiger aandacht aan het 'feit' dat (althans volgens de visie van toen) mannen het in principe niet kunnen laten en dat vrouwen dus een strategie moesten ontwikkelen om hen nog enigszins in toom te houden.

De andere optie was: ermee leren leven. Jacky koos voor het laatste. Zij wist dat John Kennedy 'van haar hield' en haar vanwege de politieke repercussies toch nooit meer zou kunnen verlaten. Dat vond zij genoeg. Het waren maar slippertjes. Zij bleef 'first lady', al gaf zij er de voorkeur aan als 'Mrs. Kennedy' te worden aangeduid.

De moord op de president in november 1963 deed haar wereld instorten. Hij was haar leven geworden. Uiterlijk ongebroken vond zij nooit meer helemaal de plek terug die voor haar bestemd moest zijn. Johns broer Robert ontfermde zich over haar. De Kennedy's bleef zij trouw. Mede omdat een nieuwe relatie, laat staan een tweede huwelijk, schade kon toebrengen aan Roberts politieke carrière, hield zij zich daar verre van, zeker in de openbaarheid. Na diens dood in 1968 gold de ban niet meer.

Hoe het huwelijk met Ari Onassis in 1969 ook geduid moet worden, het ging in geen geval om geld, anders dan zoveel verhalen wilden. Of er sprake was van liefde wil Spoto niet eens weten. Hij vindt 'echte liefde' een term voor een soapverhaal. De familie Kennedy was verdeeld; de harde kern (moeder Rose, zoon Edward) stond echter pal achter Jacky. Deze mensen wisten van de dood en van de troost.

De biografie van Spoto is verre van sober en ingetogen. De auteur gaat, hoewel integer, in zekere zin voort in de traditie van Jacky-reporting. Hij behandelt een persoon die bijna automatisch alle aandacht op zich vestigde, zonder veel omhaal als de beroemdheid die zij misschien wel wilde zijn, zonder daarvoor de onvermijdelijke hoge prijs te willen betalen. De levensbeschrijving is discreet, zonder de opdracht van een goede biografie te verzaken. Koeltjes maar netjes beent Spoto zijn hoofdpersoon uit. Hij is oprecht in Jacqueline geïnteresseerd en dat is een essentiële kwaliteit die de producenten van roddelkranten en kletsboeken ontberen.

Een serieuze auteur, kortom, over een serieus onderwerp, met een serieuze benadering. Toch lost ook Spoto haar raadsels niet op. Op iemand die zo vaak over ijsschotsen heeft moeten springen, krijgt de grootste vakman geen vat. Is het onfeministisch om te zeggen dat alleen als John Kennedy meer tijd van leven had gekregen, de echte Jacqueline ooit over het voetlicht was gekomen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden