ColumnRutger Pontzen

De Raad voor Cultuur verordent: maatschappelijke verplichtingen zijn belangrijker dan artistieke eisen

‘Absolute weigeringsgronden.’ De twee woorden staan op pagina 11 van het altijd saaie, maar evenzo belangrijke advies van de Raad voor Cultuur aan de minister van Cultuur. Het is het vierjaarlijkse salomonsoordeel over wie er voor de komende subsidieperiode van de rijksoverheid wel of geen geld krijgt voor zijn artistieke aspiraties, dromen en producten.

Gisteren was het weer zover en ging de vlag uit – om het bij beeldende kunst te houden – voor instellingen als Van Eyck en De Ateliers, Vleeshal en Marres, Drents Museum en Stedelijk Museum Schiedam.

Maar wie denkt dat deze subsidies alleen op basis van artistieke motieven worden toegewezen, heeft het verslag niet goed gelezen. Met alleen het produceren van enerverende, grensverleggende, schurende of wellicht juist smaakbevestigende kunstwerken kom je bij deze raad niet weg. Om überhaupt voor een gunstig advies in aanmerking te komen, moet je je houden aan de vier begrippen die als een rode draad door het hele verslag lopen: good governance, fair practice, diversiteit en inclusie.

Voor wie dit voor het eerst leest en niet gelijk de krant met een rood aangelopen hoofd in de kattenbak heeft gesmeten: het gaat erom dat subsidieaanvragers over een goed bestuur beschikken, zonder puissant rijke kunstverzamelaars met eigenbelang, om maar wat te noemen. Dat ze hun kunstenaars en zzp-medewerkers niet onderbetalen, afpersen of uitbuiten. Dat ze niet alleen een geprivilegieerd wit, westers georiënteerde, op leeftijd geraakt grachtengordelpubliek bedienen. Én dat ze plechtig beloven alle burgers te vertegenwoordigen, zijnde ziende of blind, hardhorend, in een rolstoel, achter een looprek, incontinent, met een IQ van ver boven of ver onder de 120, moslim, Jood, katholiek, aanhangers van Baudet of Halsema, kaal, dik, dun, met lang of modieus opgeschoren haar (en puntgave scheiding), nopjesjurk of strakke legging, in kaki afritsbroek of strak gesneden, hemelsblauw maatkostuum. Het maakt niet uit, iedereen is welkom, komt u binnen, we zijn er voor u.

Terwijl het doorgaans jaren bakkeleien is of een bepaalde instelling of museum in aanmerking komt voor subsidie op grond van zijn artistieke beleid – of het grensverleggend genoeg is, van hoog niveau, of het jonge kunstenaars en tentoonstellingsmakers een kans geeft –, staat dit gebakkelei nu in de schaduw van een maatschappelijk belang. Dat een instituut moreel en financieel juist handelt, zijn zzp’ers betaalt, niet van belangenverstrengeling binnen zijn raad van toezicht beticht kan worden, een pluriform publiek trekt. 

Maar niet alleen dat.

Het belang van good governance, fair practice, diversiteit en inclusie is geen vrijblijvend advies voor de subsidieaanvrager. De vier woorden zijn ‘absolute weigeringsgronden’. Het is een ‘verplichting’, staat in het advies te lezen. 

Het is duidelijk dat de raad hiermee een paradigmaverschuiving bevestigt die al een tijdje gaande is. De verschuiving van artistieke eisen naar maatschappelijke verplichtingen. Decennialang stond de kunstwereld met haar gezicht naar de (witte museum)muur gekeerd. Dat wordt niet langer getolereerd. Kunstzinnige autonomie is geen optie meer en moreel verantwoord handelen is een must geworden. 

Nieuw is dat er financiële consequenties aan verbonden worden. Wie namelijk niet aan de verplichtingen voldoet kan bij voorbaat naar zijn geld fluiten. Punt uit. Geen discussie. 

Cynische consequentie: wie de subsidieaanvraag met de juiste woorden weet in te vullen, hoeft zich minder artistieke inspanningen te getroosten. 

Lees verder

Rijkssubsidie vaak toegekend aan muziekgezelschappen met crossoverprofiel
Een keer in de vier jaar adviseert de Raad voor Cultuur over de samenstelling van de culturele basisinfrastructuur (BIS). Welke instellingen komen voor rijkssubsidie in aanmerking, en waarom? Welke niet? Wat verandert er in de muziek?

Cinekid belandt op strafbankje en De Balie verslaat Pakhuis de Zwijger in blessuretijd 
Een keer in de vier jaar adviseert de Raad voor Cultuur over de samenstelling van de culturele basisinfrastructuur (BIS). Welke instellingen komen voor rijkssubsidie in aanmerking, en waarom? Welke niet? Wat verandert er in de muziek, de podiumkunsten, in de beeldende kunst en in de filmwereld?

De toekenning voor podiumkunsten sluit naadloos aan bij de wensen van de minister
Een keer in de vier jaar adviseert de Raad voor Cultuur over de samenstelling van de culturele basisinfrastructuur (BIS). Welke instellingen komen voor rijkssubsidie in aanmerking, en waarom? Welke niet? Wat verandert er in de podiumkunsten?

Opgebouwde reputaties in de beeldende kunst spelen geen rol bij oordeel Raad voor Cultuur
Een keer in de vier jaar adviseert de Raad voor Cultuur over de samenstelling van de culturele basisinfrastructuur (BIS). Welke instellingen komen voor rijkssubsidie in aanmerking, en waarom? Welke niet? Wat verandert er in de wereld van de de beeldende kunst en ontwerp?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden