Recensie Mary said what she said

De Queen Mary van Isabelle Huppert is krachtig, onverbiddelijk en ontzagwekkend ★★★★☆

De tekst van auteur Darryl Pinckney is helaas de zwakte van dit stuk.

Isabelle Huppert in 'Mary said what she said' Beeld Lucie Jansch

Isabelle Huppert steekt haar tong uit. Heel even, razendsnel, een kleine, eigenwijze, verrassend roze tong. Ze kijkt er ondeugend bij. Eén flits, een halve seconde, en weg is-ie weer. Maar het moment is een sensatie. De uitverkochte zaal van de Amsterdamse stadsschouwburg veert op – er klinkt nog net geen applaus.

Want ja, de tong van Isabelle Huppert.

Het is niet alléén omdat zij het is, de fenomenale Franse actrice, de grote wereldster, dat het kleinste gebaar indruk maakt, in de voorstelling Mary said what she said van Robert Wilson bij Théâtre de la Ville-Paris, nu te zien in Internationaal Theater Amsterdam (ITA). Al helpt het wel, natuurlijk. Maar het is zeker ook de statische, radicale manier waarop Wilson haar regisseert in deze monoloog van de ten dode opgeschreven Schotse Koningin Mary Stuart (1542-1587). Meesterlijk uitgekiend maakt hij optimaal gebruik van Hupperts scherpe gelaatstrekken en expressieve mimiek – als zij ook maar één wenkbrauw optrekt, of haar pupillen schichtig heen en weer laat schieten, golft de opwinding door de zaal. Elke blik, elk gebaar is raak, en betoverend. Moeiteloos hypnotiseert Huppert haar publiek.

Wilson, internationaal vermaard en gelauwerd theatermaker, laat haar verschijnen in een lijst van licht, een fonkelwitte lichtsculptuur die oogt als een Rothko uit de verre toekomst. Huppert is lang gehuld in schaduw, we zien alleen haar geboetseerde silhouet. Dan begint ze te praten, in een eindeloze Franse woordenstroom, soms poëtisch en bezonken, vaker fel en vinnig. Een choreografie van lippen, wangen en kaken is het; Wilson pint Huppert vast op toneel in een barokke jurk als een dwangbuis, ze is onbeweeglijk als een standbeeld. Maar ze praat en ze praat: onvermoeibaar, razendsnel. In het uur voor haar dood rekent de gepantserde Mary af met haar demonen, haar dromen en herinneringen. Ze is bang noch hulpeloos, ze vraagt geen begrip of vergiffenis, maar ze praat, alsof ze, zolang ze nog spreekt, de dood op afstand kan houden. Deze Mary, in de belichaming van Huppert, duldt geen bemoeienis of tegenspraak. Ze is krachtig, onverbiddelijk en ontzagwekkend, met een maniakale blik en een mond als een scheermes.

Isabelle Huppert in ‘Mary said what she said' Beeld Lucie Jansch

De tekst die auteur Darryl Pinckney baseerde op Mary’s brieven en memoires is helaas de zwakte van dit stuk. Incoherent, overdadig, soms volstrekt onbegrijpelijk, een schijnbaar chaotische stortvloed van zinnen, beelden en gedachten. De Queen of Scots deelt jeugdherinneringen, verloren liefdes, oude pijn en hofintriges, soms concreet en lekker vilein (‘Schotland is een land van pissende schapen’), maar te vaak gewild poëtisch - geregeld bezwijkt weer een zin onder loodzware beeldspraak. Wie minder goed is ingevoerd in de zestiende-eeuwse koninklijke stamboom ontgaat nogal wat informatie. Bijkomend nadeel van dit Formule 1-Frans is ook dat je bliksemsnel moet zappen tussen Huppert en de boventiteling. Dat werkt niet, het leidt af en frustreert. Goed, dan maar alleen naar háár kijken; daar is genoeg te zien. En te horen trouwens, ook als je de tekst niet begrijpt. Die kordate, licht doorrookte stem met dat brutale krasje erop – ook met je ogen dicht is Huppert een verrukking.

De voorstelling zelf is, mede door de intense, soms wat opdringerige muziek van Ludovico Einaudi, bijna een multimediale installatie, een geraffineerd bouwwerk van licht en geluid. Alles is strak, symmetrisch, steriel en sereen, en van een meedogenloze precisie. Heel soms doorbreekt Wilson die afgemeten vorm, met een horroreffect waarbij Huppert, gevangen in akelig groen licht, plots bevriest in een geluidloze schreeuw à la Edvard Munch. Of hij laat Huppert dus even haar tong uitsteken.

Gaandeweg breken de actrice en haar personage uit die beklemmende vorm, Huppert laat haar armen zwaaien en haar handen dwarrelen, hinderlijke gedachten en herinneringen veegt ze weg. Die losse vorm is aangenamer voor het publiek. Maar wij weten ook: wanneer deze koningin de etiquette laat varen, als ze haar pose en positie vergeet, dan is het einde onherroepelijk aangebroken. Haar hoofd, vastgeklemd in een starre kraag, deint nu losjes op haar hals, in een omineuze vooruitwijzing naar haar gruwelijke einde. Wilson laat de drie bijlslagen door de zaal schallen als pistoolschoten.

Pas bij het extatische applaus gunt Huppert ons een lach. Het is maar een klein lachje, maar de opluchting is groot.

Theater

Mary said what she said van Darryl Pinckney

door Robert Wilson bij het Théâtre de la Ville-Paris

19/9, Internationaal Theater Amsterdam. T/m 22/9.

★★★★☆

Lees meer over Isabelle Huppert
Turks Fruit, Klimt en Claude Chabrol: Isabelle Huppert gidst ons langs haar favorieten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden