Beschouwing

De protestsong is niet dood, hij leeft

De zeven beste protestsongs

Met het politiegeweld in de VS zijn de protestsongs terug van weggeweest. 'Ferguson' en 'Baltimore' inspireren musici onder wie Kendrick Lamar, Wu Tang Clan en D'Angelo. 'If there ain't no justice then there ain't no peace.'

Politie tijdens een mars in Ferguson op 9 augustus ter herdenking van de dood van de 18-jarige Michael Brown, een jaar eerder. Foto AFP/Getty Images

Eind vorig jaar schreef Questlove, drummer van The Roots en contemporaine cultuurpaus, op zijn Instagrampagina: 'Ik roep muzikanten en artiesten op zichzelf te pushen opdat ze een stem worden van de tijd waarin we leven. We hebben nieuwe Dylans nodig, nieuwe Public Enemy's, nieuwe Simones, nieuwe De La Roachas.'

Zijn oproep volgde op de protesten en rellen in Ferguson; in Baltimore was het toen nog rustig. De drummer verwijst naar liedjes uit andere tijden, toen Los Angeles in 1992 in brand stond na de mishandeling van Rodney King door een groep politieagenten, of de massale volksopstanden uit de jaren zestig. In 1964 zong Nina Simone Mississippi Goddam na de moord op burgerrechtenactivist Medgar Evers en een bomaanslag op een kerk in Alabama, waar vier meisjes om het leven kwamen.

Rapgroep N.W.A. was eind jaren tachtig de racistische behandeling van politieagenten zat en uitte dat onverbloemd in Fuck Tha Police. Bruce Springsteen zong in 1999 American Skin (41 shots) nadat de Guineese immigrant Amadou Diallo was geraakt door 19 van de 41 kogels die de politie op hem had afgevuurd, omdat ze dachten dat hij niet zijn portemonnee pakte, maar een pistool. Public Enemy kwam met Fight The Power en Rage Against The Machine met Killing In The Name, ook geschreven naar aanleiding van de mishandeling van Rodney King.

Muziek

Nu herhaalt de geschiedenis zich. Eric Garner werd gewurgd tijdens een arrestatie in New York, de ongewapende, pas 17-jarige Trayvon Martin neergeschoten door een buurtwacht in Sanford, Michael Brown (18) werd doodgeschoten door een politieagent na een winkeldiefstal, Freddie Gray stierf na een gewelddadige arrestatie onderweg naar het politiebureau en achter de recente dood van Sandra Bland in een politiecel staan ook nog veel vraagtekens. Als gevolg werden Ferguson en later Baltimore de epicentra van protesten, demonstraties en rellen. De mensen laten van zich horen, maar de muziek ook.

Of zijn oproep effect had, zal moeilijk te achterhalen zijn, maar Questlove heeft zijn zin gekregen. In de slipstream van Ferguson en Baltimore is veel muziek verschenen, nog veel meer dan op deze twee pagina's past. Rapperscollectief The Game kwam met Don't Shoot, dat meteen een hit werd. Singer-songwriter Ezra Furman zong als een hedendaagse Bob Dylan over Ferguson's Burning. De oudgedienden van De La Soul brachten samen met rapper Chuck D. de track The People uit en het Grammy-winnende Glory van Common en John Legend kwam ook op precies het goede moment. Zelfs het Russische Pussy Riot droeg bij aan dit hoofdstuk van de muziekgeschiedenis met het nummer I Can't Breathe. Maar allemaal moeten ze het afleggen tegen de volgende zeven nummers.

Hey, hey, hey

Wat is een nieuwe generatie protestliedjes zonder een bijdrage van een band waar eigenlijk niemand op zit te wachten? Dat vonden de mannen van Nickelback ook en dus brachten ze het nummer Edge of Revolution uit. In het op Ferguson geïnspireerde nummer hoor je teksten als We’ll all be dead if this shit don’t change, Hey hey hey.’

Kendrick Lamar Alright (juni 2015)

Het kon ook niet anders. Kendrick Lamar is een van de belangrijkste muzikanten van dit moment en neemt in Alright de verantwoordelijkheid die daarbij hoort. In het nummer bezweert de rapper dat het wel goed komt met hem en de zijnen. Nigga and we hate the po-po / Wanna kill us dead in the street fo sho / Nigga I'm at the preacher's door / My knees getting weak and my gun might blow / But we gon' be alright. De bijhorende videoclip is een kunstwerk in zwart-wit vol symboliek waarin Lamar en zijn vrienden in een auto zitten die door agenten wordt gedragen, de rapper door de stad vliegt en op het eind door een agent, die een pistoolgebaar maakt met zijn duim en wijsvinger, wordt doodgeschoten. Lamar is de stem van zijn generatie. Wie daar nog aan twijfelt: toen vorige week een bijeenkomst voor Black Lives Matter uit de hand liep, riepen de demonstranten in koor 'We gon' be alright'.

Foto Christian San Jose

J. Cole Be Free (augustus 2014)

Een hartekreet. Rapper J. Cole schreef Be Free na de dood van Michael Brown. Het is een zacht, intens verdrietig nummer, maar tegelijkertijd een schreeuw om verandering. 'Ik had het kunnen zijn, makkelijk', schreef Cole in een kort statement op zijn website. 'Het had mijn beste vriend kunnen zijn. Ik ben er klaar mee gevoelloos te zijn voor moord op zwarte mannen. Het kan me geen fuck schelen of het door politie gebeurt of door gelijken. Deze shit is niet normaal.' Cole zong het nummer onder andere in de talkshow van David Letterman, waar hij eigenlijk was om zijn nieuwe album 2014 Forest Hills te promoten. In plaats daarvan legde hij met Be Free iedereen het zwijgen op. Stil was het, op het refrein na, aangrijpend door de eenvoud, de herhaling en doorklinkende wanhoop: All we want to do is take the chains off / All we want to do is break the chains off / All we want to do is be free / All we want to do is be free.

Foto x

Lauryn Hill - Black Rage (augustus 2014)

Eens was Lauryn Hill samen met Wyclef Jean en Pras Michel onderdeel van de inmiddels legendarische hiphopband The Fugees. Daarna beleefde ze een redelijk succesvolle periode als solozangeres. Het was een tijdje stil rondom L. Boogie, maar vorig jaar augustus zette de zangeres plots een nummer op haar website. 'Een oude schets van Black Rage, opgenomen in mijn huiskamer. Raar, hoe dingen lopen', schreef ze in een begeleiden tekstje op haar Soundcloud-pagina. Het liedje is van oorsprong een gedicht dat Hill op de melodie van My Favourite Things uit The Sound of Music zingt. Het warme gitaargeluid, Hills zangerige rap en de kinderen die je op de achtergrond hoort keten, vormen een scherp contrast met de grimmige zinnen Black rage is founded on two-thirds a person / Raping and beatings and suffering that worsens / Black human packages tied up in strings / Black rage can come from all these kinds of things.

Foto AFP

Wu Tang Clan - A Better Tomorrow (december 2014)

De bijna seniore rappers van de Wu Tang Clan kwamen in december vorig jaar, midden in het Ferguson-oproer, met hun nieuwe album A Better Tomorrow. De titeltrack zou je kunnen omschrijven als een minder zoete versie van Michael Jacksons Heal The World. Op de melodie van Wake Up Everybody van Harold Melvin & The Blue Notes (The world won't get no better / If we just let it be / The world won't get no better / We gotta change it yeah, just you and me) rapt Raekwon in het laatste couplet: We want justice, police supposed to protect and serve / And then they shoot us down like wild animals / The nerve of them cold-hearted killers / With blue suits slaying our black youth. De videoclip begint met een persconferentie van Barack Obama, is vervolgens een compilatie van beelden van de protesten en eindigt met een lijst namen van mensen die om het leven zijn gekomen door politiegeweld.

Foto x

Prince - Baltimore (mei 2015)

'Does anybody hear us pray for Michael Brown and Freddie Gray?', zingt Prince in het eerste couplet van Baltimore, een nummer dat The Purple One opnam naar aanleiding van de rellen in Baltimore. 'Vrede is meer dan de afwezigheid van oorlog', zingt Prince verder in de track, die hij ten gehore bracht tijdens het Rally 4 Peace-concert in Baltimore. Prince schreef het nummer zelf en speelde ook alle instrumenten, zoals hij dat wel vaker doet. Net als Black Rage van Lauryn Hill staat de prekerige inhoud haaks op de vrolijke, funky melodie van Baltimore. Maar laat er geen misverstand over bestaan, dit is echt een protestlied. Dat maakt de welhaast gescandeerde tekst If there ain't no justice then there ain't no peace wel duidelijk.

Foto AFP

D'Angelo - Charade (december 2014)

Eigenlijk is het hele album Black Messiah van D'Angelo een verzameling protestliederen. De zanger vervroegde de release van het album naar 15 december vorig jaar, omdat hij - met de rellen in Ferguson - de tijd rijp achtte. Nadat een grand jury de politieagent die Michael Brown neerschoot had vrijgesproken, belde D'Angelo zijn manager Kevin Liles op, vertelde die aan The New York Times. 'Hij zei: 'Geloof je dit? Geloof je dit?' En vervolgens zaten we daar maar te zwijgen. Toen snapte ik dat hij iets wilde zeggen.' In het nummer Charade zingt D'Angelo: 'het enige wat we wilden, is een kans om te praten, maar in plaats daarvan werden er krijtlijnen om ons heen getrokken.' In een bijgaand pamflet lichtte de zanger nog de albumtitel Black Messiah toe. 'Het gaat over mensen die opstaan in Ferguson, Egypte, Occupy Wall Street en op elke plek waar de gemeenschap er genoeg van heeft en besluit om de boel te laten veranderen.'

Foto Gregory Harris

Alicia Keys - We Gotta Pray (december 2014)

Ten slotte was er nog We Gotta Pray dat Alicia Keys uitbracht toen de politieagent die Eric Garner wurgde ook niet vervolgd werd. De toon die Keys aanslaat, is niet zozeer kwaad, maar verzoenend. 'We moeten bidden voor de wereld vanavond. We moeten redden. Iemand moet iemand anders redden vanavond.' 'Wij als mensen voelen ons absoluut genegeerd', zei Keys tegen The New York Times over het Amerikaanse rechtssysteem. Maar 'we zullen onze stemmen blijven laten horen. Ik hoop dat dit onze 21ste-eeuwse burgerrechtenbeweging is.' En hoewel ze ten tijde van het nummer hoogzwanger was, weerhield dat haar er niet van zich aan te willen sluiten bij de demonstraties op de straten. 'Wees niet verbaasd als je me daar tegenkomt.'

Foto x

Janelle Monáe - Hell You, Talmbot (augustus 2015)

Eric Garner, say his name. Walter Scott, say his name. John Crawford, say his name. Freddie Gray, say his name. Sandra Bland, say her name. Michael Brown, say his name. In haar snoeiharde nieuwe single Hell You, Talmbot laat de Amerikaanse zangeres Janelle Monáe er geen misverstand over bestaan: laten we deze gevallen niet vergeten. Tijdens een televisieoptreden in teken van de Black Lives Matter-beweging zei ze: 'God bless Amerika. En god zegent allen die hun leven verloren aan politiegeweld. We willen wit Amerika laten weten dat we onze rug recht houden. We willen ook zwart Amerika laten weten dat we onze rug recht houden. We laten ons de mond niet snoeren.'

Opvallende naam in het nummer is die van Emmett Till, een 14-jarige die in 1955 in Mississippi vermoord werd door witte racisten. De dood van Till inspireerde Bob Dylan tot het protestlied The Death Of Emmett Till. (Just Fontein)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.