De profeet blijkt een sterveling

In deze gebundelde columns legt Piketty zijn grote thema's beknopt en glashelder uit.Maar in zijn toekomstvoorspellingen vergist hij zich deerlijk.

Beeld AFP

Wordt François Hollande voor Europa wat Roosevelt voor de Verenigde Staten was? Die vraag beantwoordt Thomas Piketty in hoofdstuk 26 van De slag om Europa. U weet wel: Franklin Delano Roosevelt, de president die met zijn New Deal de VS uit een diepe economische crisis trok. U weet ook wel: François Hollande, de Franse president die noch in Europa, noch in eigen land veel potten kan breken en die overleeft door op zijn handen te blijven zitten.

Politieke unie

Piketty stelde die vraag op 8 mei 2012, twee dagen nadat Hollande door de Fransen tot hun president was gekozen - een verzachtende omstandigheid. En toch: ook vóór zijn aantreden was er alle reden te twijfelen aan de economische daadkracht van Hollande. Juist in zijn analyse van en remedie voor de crisis week hij amper af van zijn voorganger, Nicolas Sarkozy. Alleen zijn miljonairstaks van 75 procent, een sterk staaltje symboolpolitiek, had iets authentieks.

Piketty zag dat anders. Die maakte Hollande tot de heraut van de twee grote verlangens die hij voor Europa koestert. De Europese staatsschulden moeten worden samengevoegd, zodat er eurobonds kunnen worden uitgegeven. En belangrijker nog: er moeten stappen worden gezet naar een politieke unie. Te beginnen met - idee van Joschka Fischer - een nieuw parlement, dat zeggenschap krijgt over een Europees Agentschap voor de Europese Schuld. 'Op al deze gebieden verwacht Europa heel veel van François Hollande', besluit Piketty. 'Alles begint nu.'

Het is een voor dit boek veelzeggend betoog. Omdat het zo oer-Frans is - Fransen denken stiekem nog steeds dat iedereen op hen zit te wachten. Omdat het laat zien dat Piketty, profeet van de hedendaagse economie, ook maar een gewone sterveling is zodra het over de politieke toekomst gaat. En - wellicht het meest opmerkelijke van al - omdat het laat zien dat hij daar helemaal niet mee zit.

Columns

De slag om Europa is een bundeling van de columns die Piketty tussen 2008 en 2015 maandelijks schreef voor het Franse dagblad Libération. Ruwweg de periode waarin Frankrijk eerst zuchtte onder Sarkozy en later kreunde onder Hollande. De periode ook waarin Piketty zelf met zijn vuistdikke bestseller Kapitaal in de 21ste eeuw de sterrenstatus verwierf - overigens meer nog over de grenzen dan in eigen land.

Die ontwikkeling zie je terug in deze bundel. Zeker in de eerste jaren schreef Piketty zijn columns vooral voor binnenlands gebruik. Hij behandelt het Franse rentetarief en de staatslening van veertig miljard euro om de banken te herkapitaliseren. Hij legt uit waarom de ongelijkheid in Frankrijk de afgelopen tien jaar explosief steeg en dat de hoogste inkomens buitenproportioneel snel groeiden. Als dan nergens wordt verhelderd hoe we naar het Insee moeten kijken of wat het rapport-Cotis precies behelst, blijft dat allemaal nogal particulier.

Ook zijn meest geliefde vijand haalt Piketty uit eigen land. Liliane Bettencourt, de schatrijke erfgename van de miljarden van L'Oréal, staat voor veel wat niet deugt. Ze schonk bezittingen ter waarde van een miljard aan een bevriende fotograaf en betaalt over haar vermogen van 15 miljard euro 0,25 procent belasting. 'Een bejaardenkwestie', vat Piketty het onvriendelijk samen. Het Franse belastingstelsel is 'een instrument om renteniers te subsidiëren'.

Glasheldere uitleg

De charme van dit boek is dat de grote thema's uit de ideeënwereld van Piketty in een handzaam formaat langskomen. Glashelder kan hij uitleggen waarom het zo goed is dat de rol van de centrale banken is versterkt, wat het betekent dat onze vermogens een veelvoud vertegenwoordigen van ons inkomen, waarom het Griekse drama aantoont dat er een Europese bankbelasting moet komen. In een paar zinnen kan hij de absurditeit van het financiële stelsel blootleggen. 'De grote financiële instellingen die zo machtig lijken, zijn in werkelijkheid extreem kwetsbaar', schrijft hij dan. 'Ze bezitten zelf bijna niets.'

Dat laat onverlet dat deze uitgave er nooit was gekomen zonder die eerdere bestseller: Piketty is hier zelf onderhevig aan de wetten van de vrije markt. Waarom anders een Nederlands publiek opzadelen met een reeks columns die veelal over Franse aangelegenheden gaan en nogal eens door de tijd zijn achterhaald?

Neem alleen al Hollande. Vier maanden na die vergelijking met Roosevelt is Piketty al tot inkeer gekomen. 'Is de regeerperiode van Hollande echt zo slecht begonnen als men beweert?', schrijft hij op 25 september 2012. 'Helaas wel.' Begin dit jaar weigerde hij het Légion d'honneur, dat hij uit handen van de president zou ontvangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.