De prenten onder muziek van Leo Smit

'Waar zijn die silhouetten?', vroeg dirigent Stéphane Denève toen hij het orkestwerk Silhouetten van Leo Smit (1900-1943) onder ogen kreeg. De Fransman Denève leidt 6, 7 en 8 oktober het Koninklijk Concergebouworkest en speelt dan onder meer werk van de in Sobibor vermoorde Joodse componist. Mark van Dongen, assistent artistieke zaken van het Concertgebouworkest, ging op zoek.

null Beeld null

Vijftien jaar geleden al was Smits biograaf Jurjen Vis op een handschrift van Silhouetten gestuit, met op het voorblad gekrabbeld: 'Naar teekeningen van Paul Süss'. Maar de zoektocht naar de tekeningen liep op niets uit en Vis begon te vermoeden dat Paul Süss helemaal niet bestaan heeft. Nu de mogelijkheden om internationaal en digitaal te zoeken tegenwoordig oneindig veel beter zijn geworden, leidde Van Dongens hervatte zoektocht wel tot succes.

'Ik heb gewoon gegoogled', lacht Van Dongen. 'Eerst op Paul Süss, toen eens zonder umlaut en met een ringel-s.' Na een uur had hij een eerste prent te pakken. Op de website van een Belgisch antiquariaat werd een ansichtkaart met de titel Menuetto aangeboden. Met een beetje doorklikken vond hij ook vier andere, die ze allemaal via onlinebiedingen hebben gekocht. 'We betaalden er twee, drie euro voor.'

Smit haalde zijn dus zijn inspiratie van een set ansichtkaarten getiteld Tanz Silhouetten van de vrij onbekend gebleven kunstenaar Paul Süss uit München. Die maakte de kaarten begin jaren twintig. Ze hebben dezelfde titels als de muziekstukken en sommige beelden zijn terug te horen in de muziek. Het tinkelen in Adagio kan verwijzen naar de kralenkettingen op de tekening en op de ansichtkaart Forte slaat een vrouw de bekkens: in het muziekstuk met deze titel krijgen die een belangrijke plek.

Op zijn beurt liet ook dirigent Denève zich inspireren door de tekeningen. 'Op alle plaatjes staan vrouwen, best sexy mag ik wel zeggen. Daarom proberen we de muziek sensueel te laten klinken.' Ook het extravagante karakter van de tekeningen en de vrolijke luchtigheid probeert Denève in de uitvoering te laten klinken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden