Recensie De Poolse bokser

De Poolse bokser doet je beseffen dat de échte pijn, die overal onder verborgen ligt, huist in het verleden ★★★★☆

Geen verhaal in De Poolse bokser is ondubbelzinnig. In een uitbundige bundel, rijk aan schitterende zinnen, komt Eduardo Halfon langzaam tot de kern van zijn verdriet.  

Beeld Floor Rieder

Het is moeilijk om niet meteen aan een klein complot te denken, als je al in de eerste zin van De Poolse bokser van Eduardo Halfon op het woord ‘doolhof’ stuit. Het gaat weliswaar om een klaslokaal, dat de indruk maakt een doolhof te zijn, en de dwaaltocht van de ‘ik’, een docent, speelt zich af tussen ‘puisterige, van heel prille verwarring vervulde gezichten’, maar toch lees je zoiets als een aanwijzing – ook al omdat het een klas blijkt te zijn waarin over literatuur wordt gesproken, vooral over ‘de dubbele aard van het kort verhaal’. 

En: ‘Onder een zichtbaar verhaal gaat een geheim verhaal schuil.’ We zijn nog maar bij zin drie. Eigenlijk loop je dus een poëticale fuik binnen, wat niet per se fijn is, een beetje banaal zelfs. Maar dan blijken de zinnen zo mooi en beeldend, en is er sprake van zo’n visuele en anekdotische rijkdom dat je je al snel gewonnen geeft en doorleest, zij het wat op de tast. Want wie is deze ik? In welk doolhof moet ik verdwalen? Ik beheers geen Spaans en had nog nooit iets van Eduardo Halfon gelezen – De Poolse bokser is zijn eerste boek dat in het Nederlands verschijnt. Hij schreef er al elf. 

Dubbelzinnige verhalen

Halfon is een man van vele afkomsten. Overgrootouders uit Oekraïne, Egypte, Palestina, Spanje, grootouders uit Lódz, Beiroet, Aleppo, Alexandrië. De Joodse familie kwam bij toeval in Guatemala terecht, waar Eduardo werd geboren. Op zijn 10de emigreerden ze naar de Verenigde Staten, waar hij veertien jaar woonde. Daarna keerde hij terug naar Guatemala, waar hij acht jaar lang lesgaf aan de universiteit en zijn vrouw ontmoette, een Spaanse, met wie hij nu in Spanje woont.

Al deze achtergrondinformatie komt al dan niet terloops ter sprake in deze bundel, die uitbundig is, barstensvol zintuiglijke observaties, myriadisch en moeilijk na te vertellen, schijnbaar zonder onderlinge samenhang – of is die er wel en is het toch een roman? Terugkerende plaatsen en personages suggereren wel degelijk eenheid. Geen verhaal in De Poolse bokser is ondubbelzinnig. De leraar Halfon, die met zijn leerlingen Joyce, O’Connor, De Maupassant en Hemingway leest, gaat in de binnenlanden van Guatemala op zoek naar zijn enige briljante student, die schitterende gedichten schrijft en nu plotseling is verdwenen.

Op de bodem van de gespleten identiteit

In een volgend verhaal gaat hij naar een literaire conventie over Mark Twain en daarna duikt zijn geliefde Lía op, die, by the way, in haar ‘amandelkleurige boekje’ curves bijhoudt van haar orgasmes. Samen ontmoeten ze Milan een half-Servische, half-zigeunerpianist die nergens thuishoort. Hij speelt altijd alleen de stukken die bij zijn stemming passen. Milans pijn is die van de eeuwige buitenstaander, de halfbloed, die niet bij de Serviërs hoort maar ook bij de zigeuners niet wordt geduld. Als hij op reis gaat, stuurt hij Eduardo en Lía ansichten uit allerlei plaatsen – tot ze niet meer komen. 

Schrijver Eduardo Halfon Beeld Getty Images

Ongerust gaat Eduardo naar hem op zoek in Oost-Europa, maar hij vindt hem niet. Zonder dat het met zoveel woorden wordt gezegd, spiegelt Milan met zijn tragische levensgevoel en werdegang misschien wel het lot dat Eduardo ook voor zichzelf ziet weggelegd. Met zijn ingewikkelde achtergrond is hij immers ook iemand die nergens bij hoort. Als hij vervolgens naar Tel Aviv en Jeruzalem reist voor het huwelijk van zijn zus, die ultraorthodox is geworden, voelt hij zich daar als niet-religieuze Jood aanvankelijk totaal vervreemd. 

Maar als je halverwege de bundel ineens stuit op het titelverhaal, ‘De Poolse bokser’, besef je dat je de échte pijn, die overal onder verborgen ligt, moet zoeken in het verleden. Het begint met een nummer, het nummer dat op de arm van zijn grootvader gebrand staat. Dat was zijn telefoonnummer, had zijn grootvader hem altijd verteld, tot na zestig jaar het echte verhaal naar boven komt. Dat verhaal, lijkt Halfon te suggereren, komt in de buurt van zijn kern, van een pijn die ergens op de bodem van zijn gespleten identiteit ligt en die al het voorgaande melancholische zwoegen en meanderen verbindt. 

Auschwitz

De Poolse bokser is iemand, vertelt zijn grootvader, die hem in het executieblok in Auschwitz (Blok 11), vlak voordat hij een nekschot zou krijgen, alle informatie en antwoorden geeft die hij nodig heeft om zijn beulen tot genade te bewegen – waardoor grootvader de oorlog overleeft. Of dat de waarheid is, blijft in het midden, maar het is een feit dat de grootvader Auschwitz nooit meer zal kwijtraken. Net als de schrijver. 

Hij gaat naar Polen, waar hij de stad en het huis van zijn opa bezoekt. Als die sterft, en zijn geschiedenis van vervolging en overleven steeds dieper het boek binnendruppelt, krijgt al het voorgaande – de reizen, de ontmoetingen – als vanzelf een andere lading en ontwaren we, verborgen onder Eduardo’s schaamte en koppigheid om zijn heimatloosheid te aanvaarden, een radeloze zoektocht. 

In het laatste hoofdstuk/verhaal vraagt de stewardess Tamara, die de hoofdpersoon na jaren weer tegenkomt, waarom hij ontkent dat hij Joods is. ‘Iedereen beslist voor zichzelf hoe hij wil overleven’, zegt hij deftig. ‘Allemaal klampen we ons vast aan de naam die ons het beste uitkomt.’ Maar Tamara’s hand ligt op zijn dij, en in de verte liggen de bergen van Jordanië. Wat het precies is, blijft vaag, maar het is niettemin voelbaar dat Eduardo iets heeft gevonden.

Eduardo Halfon

De Poolse bokser

★★★★☆

Fictie

Uit het Spaans vertaald door Lisa Thunnissen.

Wereldbibliotheek; 253 pagina’s; € 21,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden