Recensie Architectuur

De Pontsteiger in Amsterdam is een rijk gebouw dat met zijn unieke vorm de deur opent naar meer hoogbouw ★★★★☆

Pontsteiger Beeld Ossip van Duivenbode

Alleen wel jammer dat het hotel, anders dan gepland, nu op de begane grond zit.

Amsterdam (2007-2019)

Architect: Arons & Gelauff architecten

Opdrachtgever: Ontwikkelingscombinatie Amsterdam Arche VOF (een samenwerking tussen Dura Vermeer Vastgoed en M.J. de Nijs Projectontwikkeling); De Pontsteiger is genomineerd voor de BNA beste gebouw van het jaar prijs, die 17/4 wordt uitgereikt.

Moet Amsterdam verder de hoogte in bouwen? Afgaand op de nieuwste ­generatie hoogbouw, rijst twijfel. De torens aan de Zuidas zijn markant (niet allemaal in positieve zin), maar op straat is het er vooralsnog een dooie boel. De eerste energieneutrale woontoren bij het Amstelkwartier, volgeplakt met zonnepanelen, is een architectonisch dieptepunt.

Maar met de 90 meter hoge Pontsteiger, gebouwd op de kop van de herontwikkelde Houthavens, heeft de gemeente een argument vóór in handen: een woongebouw als de ­Parijse Grande Arche, dat op straat­niveau een fraaie openbare ruimte aan het IJ toevoegt, en met zijn panoramavensters van driedubbel glas, goed geïsoleerde gevels en een dak vol zonnepanelen ook nog eens duurzaam is.

Het geheim van het ontwerp van Arons en Gelauff Architecten? De ijzersterke vorm, een kruising tussen een poort en een stoel; iconisch, zoals gevraagd werd bij de prijsvraag in 2007, en tegelijk pragmatisch. De ­ontwerpers lieten zich leiden door marketingonderzoek waaruit bleek dat mensen vooral bovenin of aan de straat willen wonen.

Het bracht hen op het idee van een zandlopervorm die landt als een halfopen bouwblok. Door het blok op 7 meter hoge pylonen te plaatsen is het doorzicht over het water behouden en het binnenplein vrij toegankelijk, met een aanlandplek voor de pont, een haventje en een café op de hoek.

Het megaproject overleefde de economische crisis – het werd meerdere keren doorverkocht – met dank aan die vorm, waarbinnen allerlei woonvormen mogelijk zijn: studentenhuisvesting, seniorenwoningen, lofts – net wat de opdrachtgever wilde. De gewenste aanpassingen hebben de architecten aangegrepen om het ­gebouw te ‘pimpen’. Er kwamen extra balkons aan het binnenplein, de staalconstructie van de torens werd omgevormd tot een ritmisch afwisselende betongevel, de standaard ­baksteen vervangen door een ge­glazuurd exemplaar, passend bij het uiteindelijk zeer luxe woningsegment.

Maar ook banale eisen kun je benutten om de woonomgeving te verfraaien, zo toont dit project. Neem de houten plafonds waarmee de balkons zijn afgewerkt, om het geluid vanuit de havens te dempen. Of de glooiende vorm van de entreepaviljoens, die helpt om de windhinder op het binnenplein te beperken. Jammer dat het hotel, aanvankelijk helemaal bovenin bedacht, uiteindelijk op de begane grond is geplaatst, waar je nu grotendeels tegen gesloten gordijnen aan kijkt.

Dat de Ponsteiger de weg naar meer hoogbouw opent, lijkt met de beperkte hoeveelheid bouwgrond in Amsterdam en de gigantische vraag naar woningen waarschijnlijk. Laat met dit rijke gebouw dan ook de ­architectonische lat daarvoor gelegd zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden