Achtergrond MTV Unplugged

De plek waar supersterren zichzelf onsterfelijk maakten: MTV Unplugged is terug

Het Schotse rocktrio Biffy Clyro gaat doodleuk verder waar MTV Unplugged aan het begin van deze eeuw was uitgedoofd – zonder feedback-effecten en brommende versterkers, met gitaarkruk en akoestische triplexgitaar.

Kurt Cobain van Nirvana tijdens MTV Unplugged in 1993. Beeld Getty Images

Als je bij de eerste maten van het eerste nummer van een nieuwe plaat een kwart eeuw ­terug in de tijd wordt ­geslingerd, dan is er óf iets helemaal misgegaan, of juist bijzonder goed. Voor Biffy Clyro: MTV Unplugged geldt het laatste. De vrijdag verschenen plaat is een – de titel zegt het al – eerbetoon aan een Amerikaanse tv-serie die vanaf begin jaren negentig een van de pijlers was onder het grote muziekzenderstation én de globale popindustrie.

Test het maar eens in uw eigen hoofd, als u de jaren negentig tenminste bewust heeft meegemaakt. Denk aan de belangrijkste nieuwe muziekstroming van die tijd, de grunge, en ineens komt toch die akoestische versie van Nirvana’s Come As You Are binnenwaaien. Of het door Kurt Cobain zo gepijnigd gezongen About a Girl.

Het Schotse rocktrio Biffy Clyro gaat doodleuk verder waar MTV Unplugged aan het begin van deze eeuw was uitgedoofd. Zanger Simon Neil zakt neer op zijn gitaarkruk (het verplichte ­Unplugged-decorstuk) en slaat twee raggende akkoorden aan op de akoestische triplexgitaar: onmiskenbaar de hitsingle The Captain, nu begeleid door alleen drums en bas.

Zonder feedback-effecten en brommende versterkers dus, dat was nu eenmaal het idee van Unplugged. Maar mét de feedback en versterking van het publiek, dat in een intieme setting om de band heen zit gevouwen in het behaaglijke Londense Roundhouse-theater – check vooral ook de gloeiend gezellige videoclips. Daar gaan ze al, bij het eerste refrein, dat er natuurlijk ook om vraagt: ­‘Somebody help me sing, woah-o-o-o. Somebody help me sing.’ Sfeertje.

Het zal voor veel jonge bandjes van nu misschien wat vreemd klinken, maar voor Biffy Clyro, een band die harde maar melodieuze Britse liedjesrock doorgaans in elektrificerende shows van het podium pleegt te blazen, was het maken van een Unplugged-plaat zo’n beetje het hoogst haalbare. ‘Wij zijn kinderen van de jaren negentig’, zei zanger Simon Neil in een interview, ook voor MTV. ‘We groeiden op met de klassiekers van die jaren en dus met de Unplugged-platen van Nirvana en Pearl Jam, van Neil Young en Mariah Carey. Dat waren de grote platen van onze jeugd.’

Wonderlijk maar waar: de MTV ­Unplugged-opnamen, vaak uitgegeven na geslaagde tv-uitzendingen van bijvoorbeeld Nirvana, R.E.M. en Eric Clapton, werden miljoenenhits. Het album MTV Unplugged in New York (1994) van Nirvana werd na Nevermind uit 1991 de geliefdste plaat van de band, met ruim 7 miljoen ­verkochte exemplaren.

De Comeback Special met Presley

MTV had eind jaren tachtig uiteraard niet helemaal zelf bedacht dat je elektrische rock ook heel leuk onversterkt kon vertolken. Een paar nummertjes akoestisch spelen in een live set: dat deden vele grote rockers al in de jaren zestig en zeventig. Een lichtend voorbeeld voor de producenten van MTV was de Comeback Special van Elvis Presley uit 1968: een voor de tv opgenomen show waarin Presley zich terugzong naar de harten van het miljoenen­publiek.

Het ging eind jaren zestig niet zo goed met de King. Hij speelde in slechte en soms ronduit beschamende speelfilms en het publiek had de aandacht verlegd naar de opkomende rock en de hippe Britse bandjes van de ‘British Invasion’. Maar dankzij de Comeback Special kon ­Presley weer plaatsnemen op zijn troon. Juist omdat hij zich van zijn kwetsbaarste en sobere kant liet zien: vooral heel erg alleen, omringd door een paar bandleden en publiek dat ook op zijn lip zat. Met weinig meer dan een gitaar en zijn stem als strijdmiddelen. ‘O ja’, realiseerde de wereld zich net op tijd. ‘Elvis was heel erg goed.’

Precies dat naakte optreden van rockers die anders zo comfortabel aanleunden tegen muren van elektrisch geluid, maakte die Comeback Special en later ook MTV Unplugged zo bijzonder. De muziekzender was de tv-show in 1989 min of meer begonnen voor bandjes die wilden bewijzen dat ze wat in hun mars hadden. MTV had bovendien heel scherp geconstateerd dat er eind jaren tachtig een stroming in de pop was ontstaan die terug greep naar folk en hippierock – denk aan Suzanne Vega, Sinéad O’Connor en R.E.M. In het eerste seizoen kwamen kleine bandjes langs, als musicerende testpiloten, maar daarna stonden de grote namen in de rij: Aerosmith, Elton John en Sinéad O’Connor.

Kurt Cobain van Nirvana tijdens MTV Unplugged. Beeld Getty Images

Kampvuursetting

Maar MTV Unplugged ontplofte toen de grote bands van de nieuwe poptijd voorbijkwamen, van Nirvana tot Alice in Chains, Stone Temple Pilots en ­Pearl Jam. De grunge van de jaren ­negentig was ineens te horen in een kampvuursetting, bij bescheiden ­gitaartjes en de mooie stemmen van Eddie Vedder en Kurt Cobain.

Voor de fans was het een bevestiging van wat ze eigenlijk al wisten: de liedjes van Pearl Jam en Alice in Chains waren steengoed, ook als je ze uitkleedde en bibberend bloot op een podium zette. En de niet-liefhebbers van de onaangepaste grunge werden dankzij MTV Unplugged tóch op andere ideeën gebracht. De grungende Unplugged-bands kregen er bergen nieuwe luisteraars – en plaatkopers – bij. En zo kleurde het Unplugged-­geluid de jaren negentig, waarin het grote weer klein mocht worden.

Na de eeuwwisseling verdween MTV Unplugged naar de marges van de pop, maar niet omdat het format was uitgewerkt. De teloorgang van ­Unplugged liep synchroon met die van MTV. De zender raakte er in de loop van de jaren nul om onverklaarbare redenen van overtuigd dat het gedaan was met de videoclip. MTV stortte zich op het nieuwe fenomeen van de realityshows van Paris Hilton en het gezin Ozzy Osbourne, en zette de muziek op het laagste pitje.

Daar moest MTV natuurlijk van ­terugkomen. De zender keerde de af­gelopen jaren voorzichtig terug naar de oorsprong, en dus naar de pop en de clips. In de jaren nul en tien was af en toe nog een Unplugged-uitzending gemaakt, meestal als gimmick voor een band die wat publiciteit kon ­gebruiken, maar vorig jaar kondigde MTV aan dat het Unplugged-format echt nieuw leven zou krijgen. De zingende hartenbreker Shawn Mendes trapte de nieuwe serie af, maar daarna bleef het toch wat stilletjes.

Met de Unplugged-plaat van Biffy Clyro kan het gelouterde popconcept misschien toch een tweede leven krijgen. De band zet er zelf in ieder geval de schouders onder. Luister maar naar de euforische meezinger Many of Horror, die zelfs in de akoestische variant naar een kippenvelclimax voert.

KISS UNPLUGGED

Biffy Clyro: MTV Unplugged is verschenen bij Warner Music. Biffy Clyro speelt op 3/10 Unplugged in Paradiso, Amsterdam.

Simon Neil, James Johnston and Ben Johnston of Biffy Clyro tijdens MTV Unplugged. Beeld Getty Images
Biffy Clyro album cover.
Alice In Chains tijdens MTV Unplugged. Beeld Getty Images
Mariah Carey tijdens MTV Unplugged.

Arme Phil Collins. De ex-drummer en -zanger van Genesis, en de vertolker van hits als Sussudio en You Can’t Hurry Love, wilde in 1994 ook een aflevering van MTV Unplugged maken. Dat deed hij, bij de studio’s van MTV in Londen. Maar omdat Collins volgens MTV niet populair genoeg meer was, werd zijn Unplugged niet uitgezonden in de VS.

Revanche op critici of op knagend zelfvertrouwen: Unplugged was soms méér dan gewoon een optreden.

Mariah Carey

Ze kwam net kijken, de r&b-zangeres die álles met haar stem leek te kunnen. Nou ja, op plaat dan. Critici dachten dat Carey helemaal niet zo goed kon zingen als op die eerste twee platen (Mariah Carey, 1990 en Emotions, 1991). Omdat Carey zelden op een podium te zien was. Ze was, volgens de Amerikaanse ­muziekpers, typisch zo’n studio­zangeres. Carey sloeg terug met een editie van MTV Unplugged in 1992, waarin haar gospelkerkstem alle ruimte kreeg. De critici zwegen.

Kiss

Kiss wilde graag een aflevering van MTV Unplugged vullen, ook al om te bewijzen dat ze wel degelijk muziek konden maken, bij alle uiterlijk vertoon. De Unplugged-show in 1995 zette zelfs een reünie van de band in oude bezetting in werking. En de akoestische versies van Kiss-hits als Sure Know Something vielen goed bij de metalfans. Gene Simmons in de biografie Kiss – Behind the Mask uit 2003: ‘Paul Stanley is niet de ­beste zanger van de wereld en ik ben niet de beste bassist. Maar we bewezen met onze akoestische ­uitvoeringen dat we wél liedjes ­konden schrijven.’

Nirvana

Nirvana was dé grote nieuwe band van de jaren negentig, en MTV wist die al snel te strikken voor een af­levering van MTV Unplugged. Het optreden in New York werd een ­kraker in de programmareeks, en maakte van MTV Unplugged een van de grootste popfenomenen van de jaren negentig, vooral na de ­release van de plaat MTV Unplugged in New York, in 1994. Het nummer About a Girl werd in de akoestische variant een hit. Ook omdat het breekbaar gezongen liedje de fans bij de keel greep: het album MTV Unplugged in New York werd uit­gebracht zeven maanden na de zelfmoord van Cobain.

Alice in Chains

Nog een tragisch geval, en alweer een Amerikaanse grunge- en rockband die onversterkt indruk maakte. Het ging al een paar jaar slecht met zanger Layne Staley. Hij leed aan depressies en een drugsverslaving. De tv-kijkers en fans van de band schrokken van Staley: grauw, mager en ogenschijnlijk afwezig. Maar ze keken op van zijn vertolkingen van het mooiste Alice in Chains-werk. Staley overleed zes jaar na de opnamen van de plaat MTV Unplugged die in 1996 werd uitgebracht. Dat trieste feit gaf de laatste nummers van de plaat, Over Now en The Killer is Me, een morbide ­lading.

Alicia Keys

In de jaren nul wilde MTV het nog eens proberen met de New Yorkse zangeres Alicia Keys. Die ging in 2005, bij een poging van MTV de Unplugged-serie nieuw leven in te blazen, bepaald niet met een gitaartje op een kruk zitten, maar sleepte een complete bigband mee naar de studio. Echt onversterkt klinken nummers als Heartburn en A Woman’s Worth niet, maar mooi is het wel, deze ronkende kerkdienst ter ere van de stem van Keys. 

Behalve Unplugged zond MTV in de jaren negentig en jaren nul meer alleraardigste, al dan niet muziekgerelateerde, programma’s uit. Hier vier die we zeker terug willen.

MTV The Grind

Willekeurige, extreem knappe mensen die op een willekeurige plek ergens bij een zwembad bij een hotel, of een strand of parkeerplaats stonden te dansen, en dat gefilmd: dat was MTV The Grind. Een soort Boiler Room (waarbij een camera op een dj is gericht en het dansende publiek om hem heen staat), maar dan schaamtelozer, geiler en ordinairder. Je kon er uren naar kijken. De dansers stonden in hun alles verzengende ijdelheid altijd een beetje op hun eigen eilandje te dansen. De schoonheid van The Grind zat hem in de uitbundigheid van dansen in combinatie met de willekeur van de plek waarop dat gebeurde: in het zwembad, op een houten loopbrug, een rots, een trap, of welke nabijzijnde verhoging dan ook. Mag dit alsjeblieft terug?

Celebrity Deathmatch

De beroemde ledematen vlogen je bij Celebrity Deathmatch om de oren. Het stop-motion-animatieprogramma liet beroemdheden een gevecht op leven en dood ­voeren in een op Amerikaans ­worstelen gebaseerde ring. Denk aan Hillary Clinton versus Monica Lewinsky, Aretha Franklin versus Barbra Streisand, Al Pacino versus Robert De Niro of J.K. Rowling ­versus Stephen King. De tijd waarin elke scheet op Twitter wordt op­geblazen tot hét teken dat de apocalyps nakende is, vraagt, nee smeekt om een wedergeboorte van Celebrity Deathmatch. Hoe mooi kan het zijn: Johan Derksen tegen Arie Boomsma, Wierd Duk tegen Bas Heijne, of Angela de Jong ­tegen Wendy van Dijk.

YO! MTV Raps

Als je de Wikipedia-pagina van Yo! MTV Raps erbij pakt, kun je lezen dat het programma een cruciale rol heeft gespeeld in de wereldwijde populariteit van hiphop en rap. En ga maar na: een wekelijks programma van maar liefst twee uur lang, waarin de grootste talenten uit de opkomende rap en hiphop-scene miljoenen huiskamers over de hele wereld binnendrong. Naughty by Nature, Salt-N-Pepa, Public Enemy, Notorious B.I.G., Puffy, Tupac, ze kwamen allemaal langs. ‘Elke generatie heeft die ene plek waar al het coole gebeurt’, zegt Miss Info, een bekende Amerikaanse radiopresentator, in de documentaire Yo!, the story of Yo! MTV Raps. ‘En dat was wat Yo! MTV Raps was voor ons.’ Gelukkig voor die ‘ons’ komt het programma, dertig jaar nadat het begon, terug op televisie. MTV kondigde eind april aan dat het de serie nieuw leven inblaast. Kom maar door yo (sorry).

MTV Cribs

Iedereen die rond de eeuwwisseling zijn televisie weleens aan heeft gezet, weet wat de woorden ‘this is where the magic happens’ betekenen. Maar weet je ook wie de eerste was die die woorden gebruikte? Juist, Joey McIntyre van New Kids on the Block (bedankt voor die tip, FunnyOrDie.com). In Cribs werd de kijker door een beroemdheid rondgeleid in zijn doorgaans obsceen grote huis. 50 Cent had bijvoorbeeld de beschikking over zes keukens en Mariah Carey showde haar douche, die ze welgeteld één keer had gebruikt omdat mevrouw niet begreep hoe de knoppen werkten. Ja-haa, er is tegenwoordig nog een soort Cribs op SnapChat, maar dat telt natuurlijk niet. We willen de oude terug, met thuisbioscopen, woonkamers ramvol kitsch en ­tragisch lege koelkasten.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden