De perfecte gatwisser

Matthijs van Boxsel: Deskundologie – Domheid als levenskunst (Querido)..

Ze hebben meer met elkaar gemeen, deze drie beste boeken anno 2006, dan het noemen van hun titels zou doen vermoeden. Bijvoorbeeld de jarenlange toewijding van hun auteurs voor hun onderwerp. Matthijs van Boxsel begon zijn onnavolgbare speurtocht naar het wezen van de domheid en de vele gedaanten waarin die gestalte heeft gekregen in 1986. Gerrit Komrij definieert zijn boek in het voorwoord als het resultaat van ‘een kwarteeuw ophoping’. En wie het omvangrijke taalbeschouwende werk van Nicoline van der Sijs kent, begrijpt dat haar Calendarium daarop een virtuoze index is in jaartallen.

De lezer zij gewaarschuwd: het zijn drie beulen van boeken. Alles willen ze ons vertellen over hun onderwerp. En om het nog wat erger, en dus aangenamer, te maken: je kunt ze het best alle drie tegelijk lezen. Want ‘babbelen’ komt van de toren van Babel, beweerde Goropius Becanus in 1569 (Van der Sijs), en ‘Babel’, schrijft Van Boxsel, is een woordspeling op ‘bab-el’ ofwel ‘hij verwart’. Het spreekwoord ‘Hij lijkt op stront’ komt in 1727 voor in het spreekwoordenboek van Carolus Tuinman (Van der Sijs), maar wie de ‘drekpoëzie’ van deze Tuinman wil lezen, moet daarvoor bij Komrij zijn.

François Rabelais en zijn helden Gargantua en Pantagruel komen in alle drie voor. Bij Van Boxsel strooit Pantagruel ‘handenvol bevroren woorden’; dat zal Van der Sijs aanspreken. In de dunne Komrij ontdekt Gargantua proefondervindelijk de perfecte ‘gatwisser’; een prototype, lijkt me, van deskundologie. En bij Van der Sijs lezen we dat in de eerste Nederlandse Rabelais-vertaling (1682) het woord ‘ezelsbrug’ voorkomt. Kijk in Van Boxsel voor afbeeldingen van de gatwisser die op elk kippenei een barcode plaatst. In Komrij voor afbeeldingen van kakhuisjes. En lees bij Van der Sijs hoe ‘kakhuis’ vanaf welk jaar werd uitgesproken op Ceylon en in India.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden